TYT biyolojide 6 soru var ve bu soruların büyük kısmı ezber gerektiren listelerden geliyor: organeller, alemler, vitaminler, hücre bölünmesi evreleri, döngüler… Liste ezberlemenin en hızlı yolu onu bir kelimeye ya da komik bir cümleye bağlamak.
Bu yazıda MEB 9. ve 10. sınıf biyoloji kitabındaki ünite sırasını takip ederek 35 kodlama ve tekerleme hazırladık. Her kodun altında ÖSYM'nin sevdiği istisnaları da "Tuzak" notu olarak ekledik.
1. Ünite: Yaşam Bilimi Biyoloji
1. Canlıların ortak özellikleri
"Bugün Üç Balık Su Hortumundan Uçtu; Meğer Hepsi Ağır Bakımlı Hücreymiş, Oğlum!"
Beslenme, Üreme, Boşaltım, Solunum, Hareket, Uyarılara tepki, Metabolizma, Homeostazi, Adaptasyon, Büyüme-gelişme, Hücresel yapı, Organizasyon.
2. İnorganik bileşikler
"MASA TABU" → Mineral, Su, Asit, Tuz, Baz. Dışarıdan hazır alınır, sindirilmez, enerji vermez.
3. Organik bileşikler
"KaLP VaN'da kaldı" → Karbonhidrat, Lipit, Protein, Vitamin, Nükleik asit.
Karbon iskeletli olurlar ve canlılar tarafından sentezlenirler. Enzim bir proteindir, ATP ise bir nükleotittir; ikisi de bu listenin içinde sayılır.
4. Dehidrasyon ve hidroliz
"DEhidrasyonda su DEşarı, Hidrolizde su içeri."
- Dehidrasyon: monomerler birleşir, su çıkar (yapım).
- Hidroliz: su harcanır, büyük molekül parçalanır (yıkım).
- n monomer → n – 1 bağ → n – 1 su.
5. Disakkaritlerin eşleri
"Her disakkaritte bir glikoz var; eşini isminden bul."
- Maltoz → Glikoz + Glikoz (malın ikizi)
- Sükroz → Glikoz + Fruktoz (sofra şekeri = meyve şekeri)
- Laktoz → Glikoz + Galaktoz (ikisi de "-aktoz" ile biter)
6. Polisakkaritler: kim neyi kullanır?
"Bitkiler NİSA'ya, Hayvanla Mantar GLİKİ'ye"
- NİSA (bitki): Nişasta (depo) + Selüloz (hücre çeperi)
- GLİKİ (hayvan ve mantar): Glikojen (depo) + Kitin (mantar çeperi, eklembacaklı dış iskeleti)
7. Steroitler
"Kolesterol Teyze Öğlen Pide Dağıttı" → Kolesterol, Testosteron, Östrojen, Progesteron, D vitamini.
8. Vitamin eksiklikleri
A gözüne bakar, D kemiğe akar, K kanı durdurur, C diş etini korur, B1 sinire koşar, yoksa beriberi vurur.
A → gece körlüğü · D → raşitizm · K → pıhtılaşma bozukluğu · C → skorbüt · B1 → beriberi.
9. Mineraller ve görevleri
Demir kana renk verir, Magnezyum yaprağa; İyot tiroksin yapar, Kalsiyum kemiğe dayanak.
Fe → hemoglobin · Mg → klorofil · I → tiroksin · Ca → kemik, diş, kas kasılması, kan pıhtılaşması.
10. Enzimi etkileyen faktörler
"Enzim çalışırken PİS SES çıkarmaz"
- PİS: pH, İnhibitör/aktivatör, Sıcaklık
- SES: Substrat derişimi, Enzim derişimi, Su miktarı
11. Pürin ve pirimidin
"AĞA pürüzsüz, pirimidin SUT içer"
- Pürin (çift halka): Adenin, Guanin
- Pirimidin (tek halka): Sitozin, Urasil, Timin
12. Hidrojen bağları
"AT ikili koşar, GeCe üçte yatar." A = T arasında 2, G ≡ C arasında 3 hidrojen bağı vardır. G-C oranı yüksek olan DNA ısıya daha dayanıklıdır.
13. ATP'nin yapısı
"ATP = ARıza + 3 Para" → Adenin + Riboz + 3 fosfat. Adenin ile riboz birlikte adenozini oluşturur. ATP'deki şeker deoksiriboz değil, ribozdur.
2. Ünite: Hücre
14. Bitki ve hayvan hücresinin farkı
- Bitki "ÇeKiK" gözlüdür: Çeper, Kloroplast (plastitler), büyük merkezi Koful
- Hayvan SELİ sever: Sentrozom, Lizozom
15. Kendi DNA'sı olanlar
"DNA'nın ÇeMiK yapısı var" → Çekirdek, Mitokondri, Kloroplast.
MiK ikilisi (mitokondri ve kloroplast) kendi DNA'sına, RNA'sına ve ribozomuna sahiptir; kendini eşleyebilir.
16. Plastitlerin renkleri
"KLOR yeşil, KROM renkli, LÖKO beyaz"
- Kloroplast: klorofil içerir, fotosentez yapar
- Kromoplast: karotenoit içerir, çiçek ve meyveye renk verir
- Lökoplast: renksizdir, nişasta depolar (lökosit = beyaz kan hücresi)
17. Salgı yolu: kargo şirketi
Ribozom siparişi yazar → GER yola çıkarır → Golgi paketler → Kesecik kargolar → Zar kapıda teslim eder (ekzositoz).
18. Pasif taşıma
"Pasif taşıma ATP'ye DOKunmaz" → Difüzyon, Osmoz, Kolaylaştırılmış difüzyon. Aktif taşıma, endositoz ve ekzositoz ise ATP harcar.
19. Osmoz ve ortam çeşitleri
- "Su, tuzluya koşar." Su, az yoğun (hipotonik) ortamdan çok yoğun (hipertonik) ortama geçer.
- "HipO'da hücre O gibi şişer, hipER'de hücre ERir." Hipertonik ortamda hücre su kaybedip büzülür.
- Plazmoliz → Pörsür, Deplazmoliz → Dolar.
3. Ünite: Canlılar Dünyası
20. 6 alem
"Bak, Annem Pasta Mı Bıraktı Halaya?" → Bakteriler, Arkeler, Protistler, Mantarlar, Bitkiler, Hayvanlar.
21. Virüsün yapısı
"Virüs KıNa yakar" → protein Kılıf + Nükleik asit (ya DNA ya RNA, ikisi birden asla). Virüs yalnızca canlı hücrede çoğalır, kristallenebilir ve hiçbir aleme dahil değildir.
22. Tohumsuz damarlı bitkiler
"Tohum yok ama damar var: EKA" → Eğrelti, Kırkkilit, Atkuyruğu. Damarsız tohumsuzlar ise karayosunu, ciğerotu ve boynuzotudur.
23. Açık tohumlular
"Açık tohumlular ÇAKıL'a SeS verir" → Çam, Ardıç, Köknar, Ladin, Sedir, Servi.
24. Omurgasız şubeler
"Omurgasızlar SeSSiz YEDi" → Süngerler, Sölenterler, Solucanlar (yassı, silindir, halkalı), Yumuşakçalar, Eklembacaklılar, Derisi dikenliler.
25. Vücut sıcaklığı sabit olanlar
"KuMe sıcacık" → Kuşlar ve Memeliler. Balık, kurbağa ve sürüngende vücut sıcaklığı ortama göre değişir.
4. Ünite: Hücre Bölünmeleri ve Üreme (10. sınıf)
26. Mayozda kim ayrılır?
"Önce HOMe, sonra KARdeşe"
- Anafaz I: homolog kromozomlar ayrılır
- Anafaz II: kardeş kromatitler ayrılır
- Krossing-over yalnızca Profaz I'de, tetrat oluşunca gerçekleşir.
27. Eşeysiz üreme çeşitleri
"BTS RaVe yaptı, hepsi kopya çıktı" → Bölünme, Tomurcuklanma, Sporla üreme, Rejenerasyon, Vejetatif üreme.
5. Ünite: Kalıtım (10. sınıf)
28. X'e bağlı çekinik hastalıklar
"X'te HeRKes var" → Hemofili, Renk körlüğü, Kas distrofisi. Erkekte tek X bulunduğu için bu hastalıklar erkekte daha sık görülür.
"Y = Yalnız erkek" → Y'ye bağlı özellik olan kulak kıllanması babadan oğula geçer.
29. Kan grupları
"0 cömert Ozan herkese verir, AB Açgözlü Bey herkesten alır." 0 grubu genel verici, AB grubu genel alıcıdır.
6. Ünite: Ekosistem Ekolojisi ve Çevre
30. Cansız (abiyotik) faktörler
"Cansızlar MİSTİ Su içer, pH'ına bakar." → Mineraller, Işık, Sıcaklık, Toprak, İklim, Su, pH.
31. Besin zinciri kuralı
"Yukarı çıktıkça Enerji Eksilir, Zehir Zirve yapar." Her basamakta enerjinin yaklaşık %10'u aktarılır. DDT, cıva ve kurşun gibi maddeler en üst tüketicide en çok birikir (biyolojik birikim).
32. Ayrıştırıcılar
"BaMa ayrıştırır" → Bakteriler ve Mantarlar. Organik maddeyi inorganik maddeye çevirip toprağa geri kazandırırlar.
33. Azot döngüsü
"Azot döngüsü 4 kişilik bir BAND"
- Bağlama: N₂ → NH₃
- Amonyaklaşma: organik azot → NH₃
- Nitrifikasyon: NH₃ → NO₂⁻ → NO₃⁻
- Denitrifikasyon: NO₃⁻ → N₂
34. Türler arası ilişkiler
- MUTlu ikili → Mutualizm (+ / +)
- KOMşu kazanır, öbürü umursamaz → Kommensalizm (+ / 0)
- PARAzit parayı alır → Parazitlik (+ / –)
35. Güncel çevre sorunları
- Asit yağmuru "SoNa" erer → SO₂ ve NOₓ
- Ozonu "CiFCi" deler → CFC
- Seraya "KaMeSuN" girdi → Karbondioksit, Metan, Su buharı, N₂O
- Göle gübre gelince alg azar → Azot ve fosfor fazlası alg patlamasına, ardından oksijen azalmasına yol açar (ötrofikasyon).
Kendini dene
- Kitin hangi iki canlı grubunda bulunur?
- "PİS SES" kodunda ikinci S neyi temsil eder?
- Anafaz II'de ne ayrılır?
- Partenogenez hangi üreme türüne dahildir?
- Azot döngüsünde oksijensiz ortamda gerçekleşen basamak hangisidir?
Kodları birlikte pekiştirelim
Derece Kampüsü'nde YKS'yi kazanmış koçlar ve PDR uzmanları programını senin seviyene göre kurar ve her hafta birlikte takip eder. DK Koçum uygulamasında Cici Biyoloji'nin de aralarında olduğu hocalarla canlı dersler ve Deneme Kulübü seni bekliyor.
DK Koçum'u indir (App Store ve Google Play) →
Kaynak: Konular MEB 9. ve 10. sınıf Biyoloji ders kitabı kazanımlarına göre sıralandı. Kodlamalar Derece Kampüsü tarafından özgün olarak hazırlanmıştır.
Sık sorulan sorular
TYT'de kaç biyoloji sorusu var?
TYT Fen Bilimleri testinde 20 soru var: 7 fizik, 7 kimya ve 6 biyoloji. Biyoloji soruları 9. ve 10. sınıf konularından geliyor.
Biyolojide kodlama ile ezber yeterli mi?
Hayır. Kodlama, listeleri hatırlamanı kolaylaştırır ama soruyu çözmek için konuyu anlaman gerekir. Önce konuyu öğren, sonra kodla pekiştir ve soru çözerek test et.
TYT biyolojide hangi konular sorulur?
Canlıların ortak özellikleri, temel bileşenler, hücre ve madde geçişleri, canlıların sınıflandırılması, hücre bölünmeleri ve üreme, kalıtım, ekosistem ekolojisi ve güncel çevre sorunları.
Partenogenez eşeyli mi eşeysiz mi?
MEB kitabında partenogenez eşeyli üremenin özel bir durumu olarak anlatılır, çünkü döllenmemiş yumurta mayozla oluşur.