Millî Eğitim Bakanlığı, 16 Ekim 2026'da İstanbul'da Ortak Yazılı Sınav Sistemi'ni (OYSS) tanıttı ve sistem ertesi gün öğretmenlerin kullanımına açıldı. 2026-2027'nin ilk yazılılarından itibaren ortaokul ve liselerde yazılı sınavlar artık bu dijital sistem üzerinden hazırlanacak, puanlanacak ve analiz edilecek.
Sosyal medyada "soruları yapay zekâ yazacak" gibi iddialar dolaşıyor. Bu yazıda resmî MEB açıklamalarına ve il-ilçe millî eğitim rehberlerine dayanarak sistemin gerçekte nasıl işlediğini, kimleri kapsadığını ve YKS'ye hazırlanan öğrenciler için ne anlama geldiğini anlattık.
OYSS bir bakışta
- Ne: Yazılı sınavların planlanmasından puanlamaya ve analize kadar tüm süreci yöneten dijital platform. Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğü (ÖDSGM) geliştirdi, Yeni EBA üzerinden çalışıyor.
- Ne zaman: 2026-2027 eğitim öğretim yılı 1. dönem 1. yazılı sınavlarından itibaren.
- Hangi sınıflar: Ortaokulda 5, 6 ve 7. sınıflar; lisede 9, 10 ve 11. sınıflar.
- Kimler kapsam dışında: LGS'ye hazırlanan 8. sınıflar ve YKS'ye hazırlanan 12. sınıflar.
- Soru tipi: Açık uçlu ve kısa cevaplı sorular. Test (çoktan seçmeli) soru yok.
Hangi derslerde uygulanacak? (16 branş)
Ortaokul (6 ders)
Türkçe, Matematik, Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi, İngilizce.
Lise (10 ders)
Türk Dili ve Edebiyatı, Matematik, Fizik, Kimya, Biyoloji, Tarih, Coğrafya, Felsefe, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi, İngilizce.
Sınav kâğıdı nasıl hazırlanacak?
Rehberlere göre süreç şu sırayla işliyor:
- Senaryo seçimi: Okuldaki zümre öğretmenleri, yıl başında belirlenip öğrencilere duyurulan konu-soru dağılım senaryosunu sistemden seçiyor.
- Zorluk ayarı: Zümre, soruların kolay, orta ya da zor olacağını belirliyor.
- Zümrenin 2 sorusu: Senaryodaki 2 kazanımın sorularını ve cevap anahtarını zümre öğretmenleri ortak kararla yazıyor.
- Havuz soruları: Kalan sorular, seçilen zorluk düzeyine göre Bakanlığın soru havuzundan otomatik çekiliyor.
- Puan ve dizgi: Puan dağılımı yapılıyor, sınav kâğıdı sistemde hazır hale geliyor.
- Basım: Kâğıt ve cevap anahtarı okul idaresinin gözetiminde, gizlilik kurallarına uygun şekilde çoğaltılıyor.
Bakanlık, ilk sınavlardan önce havuza yaklaşık 8.000 soru yüklendiğini, her sınav döneminde de yaklaşık 8.000 yeni soru eklenmesinin hedeflendiğini açıkladı.
Bu soru havuzu öğrencilere kapalı. OYSS yazılılarına hazırlanmak için MEB'in öğrencilere açık örnek sorularını sınıf sınıf OYSS yazılıya hazırlık rehberimizde topladık.
"Soruların %80'ini yapay zekâ yazacak" doğru mu?
Bazı haberlerde, 10 soruluk bir yazılıda 2 soruyu öğretmenin, 8 soruyu yapay zekânın hazırlayacağı yazıldı. Resmî açıklamalar ise farklı bir tablo çiziyor:
- Zümrenin yazmadığı sorular yapay zekâdan değil, MEB'in hazırladığı soru havuzundan geliyor.
- Yapay zekâ destekli soru yazımı ve açık uçlu cevapların yapay zekâyla puanlanması şimdilik yalnızca ileride sisteme eklenmesi planlanan özellikler.
- Bugün itibarıyla öğrencinin kâğıdını öğretmen okuyor ve puanlıyor.
Sınavdan sonra ne değişiyor?
En büyük değişiklik puanlamada. Öğretmen artık tek bir toplam not girmiyor. Her öğrencinin her sorudan aldığı puanı tek tek e-Okul'a işliyor, toplamı sistem hesaplıyor.
Bu sayede sistem, her soruyu ilgili öğrenme çıktısıyla (kazanımla) eşleştirip otomatik analiz çıkarıyor:
- Öğretmen: Öğrenci, sınıf ve şube bazında hangi kazanımın oturmadığını görüyor.
- Öğrenci: Sadece notunu değil, hangi konuda güçlü, hangi konuda eksik olduğunu görüyor. Aynı dersteki farklı sınavların sonuçları zaman içinde karşılaştırılabiliyor.
- Veli: Çocuğunun hangi becerileri kazandığına ve nerede desteğe ihtiyaç duyduğuna dair ayrıntılı geri bildirim alıyor.
Bakanlık, sonuçlara göre öğrenci listeleri yayımlanmayacağını ve okullar ya da sınıflar arasında karşılaştırmalı sıralama yapılmayacağını da vurguluyor.
OYSS ile "ülke geneli ortak sınav" aynı şey mi?
Hayır, bu ikisi sık karıştırılıyor:
- OYSS: Okulun kendi yazılısı. 16 branşta, 5-6-7 ve 9-10-11. sınıflarda kullanılıyor. 2 soruyu zümre yazıyor, gerisi havuzdan geliyor.
- Ülke geneli ortak yazılı sınav: Eylül'de açıklanan ayrı bir uygulama. 6, 7, 9 ve 10. sınıflarda Matematik ile Türkçe/Türk Dili ve Edebiyatı derslerinde yılda toplam 8 sınav yapılıyor ve soruları doğrudan Bakanlık hazırlıyor.
Ülke geneli ortak sınavların tarihleri:
- 1. dönem: 11-12 Kasım 2026 ve 5-6 Ocak 2027
- 2. dönem: 6-7 Nisan 2027 ve 8-9 Haziran 2027
Bakanlık neden böyle bir sisteme geçti?
MEB'in açıkladığı hedefler şunlar:
- Ülke genelinde farklı bölgelerdeki öğrencilerin benzer ölçme araçlarıyla değerlendirilmesi.
- Okul türleri arasındaki ölçme standartlarının eşitlenmesi ve yıl sonu notlarının daha objektif olması.
- Ezber yerine analiz, akıl yürütme ve eleştirel düşünme becerilerinin ölçülmesi.
- Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında "sonuç odaklı" değerlendirmeden "süreç odaklı" değerlendirmeye geçiş.
Bakan Yardımcısı Ömer Faruk Yelkenci tanıtımda, eğitim sistemindeki en önemli engellerden birinin, belki de birincisinin sınav odaklılık olduğunu söyledi.
Sisteme yöneltilen eleştiriler
- Zamanlama: Eğitim-Sen eski Genel Başkanı Feray Aytekin Aydoğan, değişikliğin sınavlara günler kala geldiğini hatırlatıyor.
- Puanlamada öznellik: Açık uçlu soruların puanlanması yoruma açık olduğu için özel okullarla devlet okulları arasındaki not farkının büyüyebileceği belirtiliyor.
- Eşitsizlik: Eğitimci Özgür Bozdoğan, imkânları çok farklı okullardaki öğrencilerin aynı sorularla sınanmasının adaletsizliği artırabileceğini ve sürece öğretmenlerin görüşünün alınmadığını söylüyor. Deprem bölgesinde konteyner sınıflarda okuyan öğrenciler de bu bağlamda örnek gösteriliyor.
- İş yükü: Kalabalık sınıflarda her sorunun puanını tek tek sisteme girmenin öğretmenin bürokratik yükünü artıracağı ifade ediliyor.
YKS'ye hazırlanan öğrenci için ne anlama geliyor?
12. sınıflar OYSS'nin kapsamında değil. Ama 9, 10 ve 11. sınıflardaki öğrenciler doğrudan etkileniyor ve bunun YKS'ye bir yansıması var: Lisede aldığın yıl sonu notları diploma notunu, diploma notu da YKS'de OBP'ni belirliyor.
- Okul notları standartlaşıyor: Yazılıların büyük kısmı merkezi havuzdan geldiği için okulun "kolay" ya da "zor" sınav yapması notları eskisi kadar etkilemeyecek.
- Açık uçlu soru alışkanlığı: Okulda test yerine kendi cevabını yazacaksın, YKS ise test formatında. İkisini ayrı ayrı çalışman gerekecek.
- Kazanım analizlerini kullan: Sistemin gösterdiği eksik kazanımlar, YKS konu tekrarın için hazır bir yol haritası. Eksik çıkan konuyu aynı hafta TYT/AYT sorularıyla pekiştir.
Okul sınavlarını YKS hazırlığıyla dengelemekte zorlanıyorsan, Derece Kampüsü koçları haftalık programını yazılı takvimine göre birlikte planlıyor. Detaylar için koçluk paketlerimize göz atabilirsin.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
OYSS hangi sınıflarda uygulanacak?
Ortaokulda 5, 6 ve 7. sınıflarda; lisede 9, 10 ve 11. sınıflarda uygulanacak. LGS'ye hazırlanan 8. sınıflar ve YKS'ye hazırlanan 12. sınıflar kapsam dışında.
OYSS ne zaman başlıyor?
2026-2027 eğitim öğretim yılının 1. dönem 1. yazılı sınavlarından itibaren uygulanıyor. Sistem 17 Ekim 2026'da Yeni EBA üzerinden öğretmenlerin kullanımına açıldı.
OYSS'de soruları kim hazırlıyor?
Senaryodaki 2 kazanımın sorularını okuldaki zümre öğretmenleri ortak kararla yazıyor. Kalan sorular, zümrenin seçtiği zorluk düzeyine göre MEB'in soru havuzundan otomatik seçiliyor.
Yazılı soruları yapay zekâ mı hazırlayacak?
Şu an için hayır. Zümrenin yazmadığı sorular MEB'in hazırladığı soru havuzundan geliyor. Yapay zekâ destekli soru yazımı ve puanlama ileride eklenmesi planlanan özellikler.
OYSS'de test sorusu var mı?
Hayır. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplı olacak; öğrenci cevabını kendisi yazacak.
OYSS ile ülke geneli ortak sınav aynı şey mi?
Hayır. Ülke geneli ortak sınavlar 6, 7, 9 ve 10. sınıflarda Matematik ve Türkçe/Edebiyat derslerinde yapılan, soruları doğrudan Bakanlıkça hazırlanan 8 ayrı sınav. OYSS ise okulların kendi yazılılarını hazırladığı sistem.