Derece Kampüsü Derece Kampüsü

10. Sınıf Matematik 1. Dönem 1. Yazılı: Son Gece Notları, Kodlamalar ve Prova Yazılı

10. sınıf matematik 1. yazılısı yarın mı? Trigonometri, yardımcı elemanlar, alan, sinüs-kosinüs teoremi ve iki yönlü tablolar için notlar, kodlamalar ve prova yazılı.

10. Sınıf Matematik 1. Yazılı Notları kapak görseli: 10. sınıf, matematik, 1. dönem 1. yazılı

BLOG100 ile paketleri incele →

Yarın matematik yazılın var ve henüz doğru düzgün çalışmadıysan panik yapma. Bu sayfayı bu gece için hazırladım: MEB'in OYSS senaryo tablosunu inceledim, yazılıda çıkacak beş öğrenme çıktısını tek tek çıkardım ve her birini kısa notlar, akılda kalıcı kodlamalar ve çözümlü örneklerle anlattım.

Sayfanın sonunda senaryoya uygun bir prova yazılı ve puanlı çözüm anahtarı var. Önce "Yazılıda neler çıkacak?" kısmını oku, sonra çalışma planını takip et. Konu notlarında her başlığın sonundaki "Yazılıda böyle cevap yaz" kısmını atlama; puanı orası kazandırır.

Bir şeyi baştan söyleyeyim: bu yazılı açık uçlu. Öğretmen sonuca değil, işlem basamaklarına puan verir. Sadece sonucu yazma, adımları göster.

Tüm sınıflar: matematik yazılı hazırlık sayfasına git →

Yazılıda neler çıkacak?

Sınav günü: OYSS takvimine göre 5 Kasım 2026 Perşembe. Süre: 40 dakika. Sınav okul geneli ortak yazılı olarak yapılır; zümre öğretmenlerin MEB'in hazırladığı 5 senaryodan birini seçer. Sorular açık uçlu veya kısa cevaplıdır, test yoktur.

Kapsamdaki öğrenme çıktıları:

  • MAT.10.1.1: Dik üçgende trigonometrik oranlar (sinüs, kosinüs, tanjant, kotanjant) ve trigonometrik özdeşlikler
  • MAT.10.1.2: Üçgenin yardımcı elemanları (açıortay, kenarortay, kenar orta dikme, yükseklik)
  • MAT.10.1.3: Kenar ve yüksekliğin değişimine bağlı olarak üçgenin alanının değişimi
  • MAT.10.1.4: Sinüs ve kosinüs teoremlerini doğrulama veya ispatlama
  • MAT.10.2.1: İki kategorik değişkenli verilerle çalışma ve ilişkililiğe dayalı karar verme

Senaryolara göre soru dağılımı:

  • Senaryo 1: MAT.10.1.1 → 2 soru, MAT.10.1.2 → 1 soru, MAT.10.1.3 → 1 soru, MAT.10.1.4 → 1 soru, MAT.10.2.1 → 2 soru (toplam 7)
  • Senaryo 2: MAT.10.1.1 → 3 soru, MAT.10.1.2 → 1 soru, MAT.10.1.3 → 1 soru, MAT.10.1.4 → 1 soru, MAT.10.2.1 → 1 soru (toplam 7)
  • Senaryo 3: MAT.10.1.1 → 3 soru, MAT.10.1.2 → 2 soru, MAT.10.1.3 → 1 soru, MAT.10.1.4 → 1 soru, MAT.10.2.1 → 2 soru (toplam 9)
  • Senaryo 4: MAT.10.1.1 → 2 soru, MAT.10.1.2 → 2 soru, MAT.10.1.3 → 2 soru, MAT.10.1.4 → 2 soru (toplam 8, istatistik yok)
  • Senaryo 5: MAT.10.1.1 → 2 soru, MAT.10.1.2 → 2 soru, MAT.10.1.3 → 1 soru, MAT.10.1.4 → 1 soru (toplam 6, istatistik yok)

Buradan çıkan öncelik sırası:

  • Trigonometrik oranlar ve özdeşlikler her senaryoda 2-3 soru. En çok puan buradan gelir, ilk buna çalış.
  • Yardımcı elemanlar, alan ve sinüs-kosinüs teoremleri her senaryoda en az 1'er soru. Hiçbirini atlayamazsın.
  • İki kategorik değişken 3 senaryoda var (1-2 soru). Konusu kısa ve puanı kolay; 20 dakika ayır, garanti puan gibi topla.

Son gece çalışma planı

Toplam 3 saat 45 dakika. Süreler birbirini takip ediyor; başlangıç saatini kendine göre kaydır.

  1. 0:00-0:15 → Bu sayfadaki "Sınav sabahı 10 dakikalık son tekrar" listesini oku, formülleri bir kâğıda yaz.
  2. 0:15-0:55 → Trigonometrik oranlar, özel açılar, özdeşlikler ve birim çember (40 dk). Örnekleri kâğıtta kendin çöz.
  3. 0:55-1:25 → Üçgende yardımcı elemanlar (30 dk).
  4. 1:25-1:45 → Üçgenin alanı (20 dk).
  5. 1:45-2:15 → Sinüs ve kosinüs teoremleri, özellikle kosinüs teoreminin ispatı (30 dk).
  6. 2:15-2:35 → İki kategorik değişkenli veriler (20 dk).
  7. 2:35-2:45 → Mola: su iç, ekrandan uzaklaş (10 dk).
  8. 2:45-3:25 → Prova yazılıyı süre tutarak çöz (40 dk). Notlara bakma.
  9. 3:25-3:45 → Çözüm anahtarıyla kendini puanla, kaybettiğin adımları kırmızıyla düzelt (20 dk).

Sonra uyu. Yorgun beyinle sabaha kadar çalışmak, 40 dakikalık sınavda işlem hatası olarak geri döner.

1. Dik üçgende trigonometrik oranlar ve özdeşlikler (MAT.10.1.1)

Dik üçgende bir dar açıya göre kenarlar: açının karşısındaki dik kenar, açıya komşu dik kenar ve dik açının karşısındaki hipotenüs.

  • sin α = karşı dik kenar / hipotenüs
  • cos α = komşu dik kenar / hipotenüs
  • tan α = karşı dik kenar / komşu dik kenar
  • cot α = komşu dik kenar / karşı dik kenar

Bu oranlar üçgenin büyüklüğüne bağlı değildir; benzer üçgenlerde oranlar korunur. Bu yüzden açı aynıysa sinüsü de aynıdır.

Özel açılar:

  • 30°: sin = 1/2, cos = √3/2, tan = √3/3, cot = √3
  • 45°: sin = √2/2, cos = √2/2, tan = 1, cot = 1
  • 60°: sin = √3/2, cos = 1/2, tan = √3, cot = √3/3

30° ve 60° değerleri, kenarı 2 birim olan eşkenar üçgenin yüksekliği çizilince çıkan 1, √3, 2 kenarlı dik üçgenden gelir. 45° değerleri, dik kenarları 1 olan ikizkenar dik üçgenden (hipotenüs √2) gelir.

Temel özdeşlikler:

  • sin²α + cos²α = 1 (Pisagor teoreminin her iki tarafını hipotenüsün karesine bölünce çıkar)
  • tan α = sin α / cos α ve cot α = cos α / sin α
  • tan α · cot α = 1
  • Tümler açılar: sin(90° − α) = cos α, cos(90° − α) = sin α, tan(90° − α) = cot α

Birim çember ve geniş açılar: Merkezi orijinde, yarıçapı 1 olan çemberde, pozitif x ekseniyle saat yönünün tersine θ açısı yapan noktanın koordinatları (cos θ, sin θ) olur. Böylece oranlar 90°'den büyük açılara da genişler.

  • sin 0° = 0, cos 0° = 1; sin 90° = 1, cos 90° = 0; sin 180° = 0, cos 180° = −1
  • sin(180° − α) = sin α
  • cos(180° − α) = −cos α ve tan(180° − α) = −tan α
  • Örnek: cos 120° = −1/2, sin 120° = √3/2, sin 150° = 1/2
  • tan 90° tanımsızdır (cos 90° = 0 olduğu için).

Kodlama

SİN KARşıya, COS KOMşuya bakar; ikisi de HİPotenüse bölünür. TAN ise KARşının KOMşuya oranı.
Merdiven kodu: sinüs 0°, 30°, 45°, 60°, 90° için √0/2, √1/2, √2/2, √3/2, √4/2 diye çıkar; kosinüs aynı merdivenden aşağı iner.
Birim çemberde (x, y) = (cos, sin): alfabede C, S'den önce; x de y'den önce.
"Sinüs sadık, kosinüs kaçak": 180° − α'da sinüs aynı kalır, kosinüs işaret değiştirir.

Çözümlü örnek

Soru 1: ABC dik üçgeninde B açısı 90° ve sin A = 5/13 veriliyor. cos A, tan A ve cot A değerlerini bul.

  • sin A = 5/13 olduğundan A'nın karşısındaki kenar 5k, hipotenüs 13k alınır.
  • Pisagor: komşu kenar² = 13² − 5² = 169 − 25 = 144, komşu kenar = 12k.
  • cos A = 12/13, tan A = 5/12, cot A = 12/5.

Soru 2: x dar açı ve sin x + cos x = 7/5 ise sin x · cos x kaçtır?

  • Her iki tarafın karesini al: sin²x + 2 sin x cos x + cos²x = 49/25.
  • sin²x + cos²x = 1 yerine yaz: 1 + 2 sin x cos x = 49/25.
  • 2 sin x cos x = 24/25, yani sin x · cos x = 12/25.

Soru 3: 6 m uzunluğundaki bir merdiven duvara yaslanmış ve yerle 60° açı yapıyor. Merdivenin duvara değdiği nokta yerden kaç metre yüksektedir?

  • Yükseklik 60°'nin karşısındaki kenar, merdiven hipotenüs.
  • sin 60° = yükseklik / 6 → yükseklik = 6 · √3/2 = 3√3 m (yaklaşık 5,2 m).

Soru 4: x dar açı ve tan x = 2 ise (sin x + cos x) / (sin x − cos x) ifadesinin değeri kaçtır?

  • Pay ve paydayı cos x'e böl: (tan x + 1) / (tan x − 1).
  • (2 + 1) / (2 − 1) = 3.

Yazılıda böyle cevap yaz

Soru kalıbı genelde "Verilen dik üçgende ... oranlarını bulunuz ve sin²α + cos²α = 1 olduğunu gösteriniz" veya "Birim çemberde ... noktasının koordinatlarını yazınız" şeklindedir.

  • Önce hangi kenarın karşı, komşu, hipotenüs olduğunu yaz (bir kısa cümle yeter).
  • Eksik kenarı Pisagor ile bul ve işlemi göster.
  • Her oranı tanımıyla birlikte yaz: "sin α = karşı/hipotenüs = 7/25".
  • Özdeşlik doğrulamasında iki tarafı ayrı ayrı hesapla, sonunda "= 1, doğrulandı" diye bitir.

2. Üçgende yardımcı elemanlar (MAT.10.1.2)

İç açıortay: Bir açıyı iki eş parçaya böler. Açıortay üzerindeki her nokta açının kollarına eşit uzaklıktadır.

  • Üç iç açıortay tek noktada kesişir; bu nokta iç teğet çemberin merkezidir (kenarlara eşit uzaklıkta).
  • İç açıortay teoremi: A'dan çizilen açıortay BC'yi D'de kesiyorsa BD / DC = AB / AC.
  • B ve C'nin iç açıortaylarının kesiştiği nokta I ise ∠BIC = 90° + A/2.

Dış açıortay: Dış açıyı iki eş parçaya böler.

  • Dış açıortay teoremi: A'nın dış açıortayı BC doğrusunu E'de kesiyorsa EB / EC = AB / AC.
  • İki dış açıortay ile bir iç açıortay, dış teğet çemberin merkezinde kesişir. B ve C'nin dış açıortaylarının kesiştiği noktada oluşan açı 90° − A/2 olur.

Kenarortay: Bir köşeyi karşı kenarın orta noktasına birleştirir.

  • Üç kenarortay ağırlık merkezinde (G) kesişir.
  • G kenarortayı köşeden itibaren 2 : 1 oranında böler.
  • Bir kenarortay üçgeni alanları eşit iki üçgene ayırır.
  • Dik üçgende hipotenüse ait kenarortay, hipotenüsün yarısına eşittir.

Kenar orta dikme: Bir kenarın orta noktasından o kenara çizilen dikmedir. Üzerindeki her nokta kenarın iki ucuna eşit uzaklıktadır.

  • Üç kenar orta dikme çevrel çemberin merkezinde (O) kesişir; O üç köşeye eşit uzaklıktadır.
  • Dik üçgende O, hipotenüsün orta noktasıdır.

Yükseklik: Bir köşeden karşı kenara (veya uzantısına) çizilen dikmedir.

  • Dar açılı üçgende yükseklikler üçgenin içinde kesişir.
  • Geniş açılı üçgende yüksekliklerin uzantıları üçgenin dışında kesişir.
  • Dik üçgende yükseklikler dik açının köşesinde kesişir.

Kodlama

Eşleştirme kodu "AÇI-İÇ, ORTA-ÇEVRE": AÇIortay İÇ teğet merkezini, kenar ORTA dikme ÇEVREl çember merkezini verir.
Ağırlık merkezi "köşe 2, kenar 1": kenarortayın köşe tarafındaki parça hep iki katıdır.
Açıortay "adil paylaştırır": büyük kenarın yanına büyük parça düşer, oran AB / AC ile aynıdır.

Çözümlü örnek

Soru 1: ABC üçgeninde AB = 6, AC = 9, BC = 10'dur. A'nın iç açıortayı BC'yi D'de kesiyor. BD ve DC kaçtır?

  • Açıortay teoremi: BD / DC = AB / AC = 6/9 = 2/3.
  • BD = 2k, DC = 3k ve 2k + 3k = 10 → k = 2.
  • BD = 4, DC = 6.

Soru 2: ABC üçgeninde AB = 4, AC = 6, BC = 5'tir. A'nın dış açıortayı BC doğrusunu E'de kesiyor. EB kaçtır?

  • AB < AC olduğundan E, B tarafında, BC'nin uzantısındadır. Bu yüzden EC = EB + 5.
  • Dış açıortay teoremi: EB / EC = 4/6 = 2/3.
  • 3 · EB = 2 · (EB + 5) → 3EB = 2EB + 10 → EB = 10.

Soru 3: Dik kenarları 6 cm ve 8 cm olan bir dik üçgende hipotenüse ait kenarortayın uzunluğu kaçtır? Bu kenarortay üzerinde ağırlık merkezi dik köşeden kaç cm uzaktadır?

  • Hipotenüs = √(36 + 64) = √100 = 10 cm.
  • Hipotenüse ait kenarortay = 10/2 = 5 cm.
  • Ağırlık merkezi kenarortayı 2 : 1 böler: dik köşeye uzaklık = 5 · 2/3 = 10/3 cm.

Soru 4: ABC üçgeninde ∠A = 50°'dir. B ve C'nin iç açıortayları I'da kesişiyor. ∠BIC kaç derecedir?

  • ∠B + ∠C = 180° − 50° = 130°, yarısı 65°.
  • BIC üçgeninde ∠BIC = 180° − 65° = 115° (kısa yol: 90° + 50°/2 = 115°).

Yazılıda böyle cevap yaz

Bu çıktıda soru genelde gerçek hayat bağlamıyla gelir: "Üç köye eşit uzaklıkta bir su deposu kurulacak, nereye kurulmalı?" veya "Üç yola eşit uzaklıkta bir lamba nereye konmalı?"

  • Önce hangi yardımcı elemanı kullandığını adıyla yaz: "Köşelere eşit uzaklık istendiği için kenar orta dikmelerin kesim noktası, yani çevrel çemberin merkezi."
  • Sonra özelliği yazıp hesabı yap.
  • Gerekçesiz cevap yarım puan alır; "çünkü" cümlesi puanın yarısıdır.

3. Üçgenin alanı (MAT.10.1.3)

Temel formül: Alan = (taban · o tabana ait yükseklik) / 2.

  • Taban k katına, yükseklik m katına çıkarsa alan k · m katına çıkar.
  • Yükseklikleri eşit üçgenlerde alanlar tabanlarla orantılıdır. Örneğin D, BC üzerindeyse A(ABD) / A(ADC) = BD / DC.
  • Tabanları eşit üçgenlerde alanlar yüksekliklerle orantılıdır.
  • Tabanı sabit kalan üçgenin tepe noktası tabana paralel bir doğru üzerinde hareket ederse yükseklik değişmez, alan da değişmez.
  • Benzer üçgenlerde benzerlik oranı k ise alanlar oranı k² olur.
  • Sinüslü alan: yükseklik h = c · sin A şeklinde yazılırsa Alan = (1/2) · b · c · sin A çıkar. İki kenar ve aradaki açı biliniyorsa bunu kullan.

Kodlama

"Çarpanlar çarpılır": taban 2 kat, yükseklik 3 kat olursa alan 2 · 3 = 6 kat olur.
"Kenar k kat, alan k² kat": benzer üçgenlerde alan kare kare büyür.
Sinüslü alan "yarım, iki kol, arada sinüs": (1/2) · b · c · sin A.

Çözümlü örnek

Soru 1: Bir üçgenin tabanı %20 artırılıp bu tabana ait yüksekliği %20 azaltılırsa alanı nasıl değişir?

  • Yeni taban = 1,2 · taban, yeni yükseklik = 0,8 · yükseklik.
  • Yeni alan = 1,2 · 0,8 · eski alan = 0,96 · eski alan.
  • Alan %4 azalır. (Dikkat: "biri arttı biri azaldı, değişmez" demek yanlış.)

Soru 2: ABC üçgeninin alanı 60 cm²'dir. D noktası BC üzerinde ve BD : DC = 2 : 3'tür. ABD ve ADC üçgenlerinin alanlarını bul.

  • İki üçgenin A'dan BC'ye inen yüksekliği ortak, alanlar tabanlarla orantılı.
  • A(ABD) = 60 · 2/5 = 24 cm², A(ADC) = 60 · 3/5 = 36 cm².

Soru 3: AB = 8 cm, AC = 10 cm ve ∠A = 30° ise ABC üçgeninin alanı kaçtır? ∠A = 150° olsaydı ne olurdu?

  • Alan = (1/2) · 8 · 10 · sin 30° = 40 · 1/2 = 20 cm².
  • sin 150° = sin 30° = 1/2 olduğundan alan yine 20 cm² olur.

Soru 4: İki benzer üçgenin benzerlik oranı 2/3'tür. Küçük üçgenin alanı 12 cm² ise büyük üçgenin alanı kaçtır?

  • Alanlar oranı (2/3)² = 4/9.
  • 12 / büyük alan = 4/9 → büyük alan = 12 · 9/4 = 27 cm².

Yazılıda böyle cevap yaz

Tipik soru: "Tabanı/yüksekliği şu kadar değişirse alan nasıl değişir? Gerekçelendiriniz."

  • Önce eski alanı formülle yaz.
  • Sonra yeni tabanı ve yeni yüksekliği ayrı ayrı yaz, yeni alanı hesapla.
  • Son cümlede karşılaştır: "Yeni alan eski alanın 0,96 katı, yani %4 azaldı."

4. Sinüs ve kosinüs teoremleri (MAT.10.1.4)

ABC üçgeninde a = BC, b = AC, c = AB olsun (her kenar, karşısındaki açının küçük harfi).

Sinüs teoremi: a / sin A = b / sin B = c / sin C. Bu oran, çevrel çemberin yarıçapı R olmak üzere 2R'ye eşittir.

İspat (alan yöntemi):

  • Aynı üçgenin alanını üç farklı şekilde yaz: (1/2) · b · c · sin A = (1/2) · a · c · sin B = (1/2) · a · b · sin C.
  • Hepsini (1/2) · a · b · c'ye böl: sin A / a = sin B / b = sin C / c.
  • Ters çevir: a / sin A = b / sin B = c / sin C.

Kosinüs teoremi: a² = b² + c² − 2 · b · c · cos A. Diğer kenarlar için de aynı kalıp geçerlidir.

İspat (Pisagor ve yükseklik çizerek, A dar açı için):

  • C'den AB'ye dikme çiz, ayağı H olsun.
  • ACH dik üçgeninde: AH = b · cos A ve CH = b · sin A.
  • HB = c − b · cos A.
  • CHB dik üçgeninde Pisagor: a² = CH² + HB² = b²sin²A + (c − b cos A)².
  • Aç: a² = b²sin²A + c² − 2bc cos A + b²cos²A.
  • b²(sin²A + cos²A) = b² olduğundan a² = b² + c² − 2bc cos A.

A = 90° ise cos A = 0 ve teorem Pisagor teoremine dönüşür. Yani kosinüs teoremi "düzeltilmiş Pisagor"dur.

Kodlama

Sinüs teoremi "karşı karşıya": her kenar, tam karşısındaki açının sinüsüyle eşleşir.
Kosinüs teoremi "Pisagor + düzeltme": aranan kenar solda tek başına, açıyı yapan iki kenar sağda, sondan 2 · çarpım · cos açı çıkarılır.
Açı dar ise a² < b² + c², açı geniş ise a² > b² + c², açı 90° ise eşitlik.

Çözümlü örnek

Soru 1: b = 5, c = 8 ve ∠A = 60° ise a kaçtır?

  • a² = 25 + 64 − 2 · 5 · 8 · cos 60° = 89 − 80 · 1/2 = 89 − 40 = 49.
  • a = 7.

Soru 2: b = 3, c = 5 ve ∠A = 120° ise a kaçtır?

  • cos 120° = −1/2.
  • a² = 9 + 25 − 2 · 3 · 5 · (−1/2) = 34 + 15 = 49.
  • a = 7.

Soru 3: ∠A = 30°, ∠B = 45° ve a = 6 ise b kaçtır? Çevrel çemberin yarıçapını bul.

  • Sinüs teoremi: 6 / sin 30° = b / sin 45°.
  • 6 / (1/2) = 12, yani b = 12 · √2/2 = 6√2.
  • 2R = 12 → R = 6.

Soru 4: Kenarları 5, 7 ve 8 olan üçgende 7 birimlik kenarın karşısındaki açı kaç derecedir?

  • 7² = 5² + 8² − 2 · 5 · 8 · cos θ → 49 = 89 − 80 cos θ.
  • 80 cos θ = 40 → cos θ = 1/2 → θ = 60°.

Yazılıda böyle cevap yaz

Bu çıktının fiili "doğrulama veya ispatlama". Yani "kosinüs teoremini ispatlayınız" veya "verilen üçgende sinüs teoremini doğrulayınız" sorusu gelebilir.

  • İspatta önce şekli sözle tarif et: "C'den AB'ye dikme çizdim, ayağı H."
  • Her uzunluğu hangi dik üçgenden ve hangi orandan bulduğunu yaz.
  • Son satırda "sin²A + cos²A = 1 kullanıldı" diye belirt ve teoremin son hâlini yaz.
  • Doğrulama sorusunda iki tarafı ayrı hesapla, eşit çıktığını göster.

5. İki kategorik değişkenli veriler (MAT.10.2.1)

Kategorik değişken, sayı değil sınıf/grup bildiren değişkendir: cinsiyet, okul türü, kahvaltı yapıp yapmama, tercih edilen spor gibi. Aynı kişilerden iki kategorik değişken toplanınca veriler iki yönlü tabloda düzenlenir: satırlarda bir değişken, sütunlarda diğeri, kenarlarda satır ve sütun toplamları, köşede genel toplam.

  • Göreli sıklık: bir sıklığın genel toplama oranı.
  • Koşullu göreli sıklık: bir grubun içindeki oran. Örneğin "kahvaltı yapanların yüzde kaçı başarılı?" sorusunda sıklık, kahvaltı yapanların toplamına bölünür.
  • İlişkililik kararı: Bağımsız değişkenin her grubu için bağımlı değişkenin koşullu göreli sıklıklarını karşılaştır. Oranlar birbirine yakınsa ilişki yok veya zayıf; belirgin farklıysa değişkenler ilişkili.
  • Kümeli sütun grafiği: her grubun koşullu yüzdeleri yan yana sütunlarla gösterilir; sütun boyları gruplar arasında benzerse ilişki zayıftır.
  • İlişki neden-sonuç değildir. İki değişkenin birlikte değişmesi, birinin diğerine yol açtığını kanıtlamaz.
  • Sonuç bir örneklemden elde edildiyse tüm topluma genellerken "bu örneklemde", "görünüyor" gibi belirsizlik ifadeleri kullan.

Kodlama

"Grubu sor, gruba böl": koşullu oranda payda her zaman sorudaki grubun toplamıdır, genel toplam değil.
"Yaz gelince dondurma da artar, serinlemek için denize giren de": birlikte artmak, birinin diğerine sebep olduğu anlamına gelmez.

Çözümlü örnek

Soru 1: Bir okulda 200 öğrenciyle anket yapılıyor. Düzenli kahvaltı yapan 120 öğrencinin 84'ü dönem sonu ortalamasını 70'in üzerinde tutmuş, 36'sı tutamamış. Kahvaltı yapmayan 80 öğrencinin 32'si 70'in üzerinde, 48'i altında. Kahvaltı ile başarı arasında ilişki var mı?

  • Kahvaltı yapanlarda başarılı oranı: 84/120 = 0,70 yani %70.
  • Kahvaltı yapmayanlarda başarılı oranı: 32/80 = 0,40 yani %40.
  • Tüm öğrencilerde başarılı oranı: (84 + 32)/200 = 116/200 = %58.
  • %70 ile %40 arasında belirgin fark var; bu örneklemde iki değişken ilişkili görünüyor.
  • Ancak "kahvaltı başarıyı artırır" diyemeyiz; uyku düzeni, aile desteği gibi başka etkenler de olabilir.

Soru 2: 150 öğrencinin 60'ı kız, 90'ı erkek. Kızların 24'ü, erkeklerin 36'sı ders çalışırken tablet kullanıyor. Cinsiyet ile tablet kullanımı ilişkili mi?

  • Kızlarda: 24/60 = %40. Erkeklerde: 36/90 = %40.
  • Koşullu oranlar eşit; bu örneklemde cinsiyet ile tablet kullanımı arasında ilişki görülmüyor.

Yazılıda böyle cevap yaz

Tipik soru: veriler metinle veya tabloyla verilir, "eksik değerleri tamamlayınız", "koşullu göreli sıklıkları hesaplayınız", "ilişki var mı, gerekçelendiriniz" diye sorulur.

  • Eksik hücreleri satır ve sütun toplamlarından bul, işlemi yaz.
  • Her koşullu oranı kesir olarak yaz, sonra yüzdeye çevir.
  • Kararı oranları karşılaştırarak ver: "%62,5 ile %25 arasında belirgin fark olduğu için ilişkili."
  • Neden-sonuç sorulursa mutlaka "ilişki, nedensellik göstermez" cümlesini yaz.

Prova yazılı

Bu prova Senaryo 1'e göre hazırlandı: tüm öğrenme çıktılarını kapsıyor (MAT.10.1.1'den 2, MAT.10.1.2'den 1, MAT.10.1.3'ten 1, MAT.10.1.4'ten 1, MAT.10.2.1'den 2 soru). Süre 40 dakika, toplam 100 puan. İşlemleri kâğıda yaz, sonra çözüm anahtarıyla puanla.

Soru 1 (MAT.10.1.1, 10 puan): Bir okulun girişine tekerlekli sandalye rampası yapılıyor. Rampa yerde 2,4 m yatay mesafe kaplıyor ve 0,7 m yüksekliğe çıkıyor. Rampanın yerle yaptığı açı α olsun.

  • a) Rampa yüzeyinin uzunluğunu bulunuz.
  • b) sin α, cos α, tan α ve cot α değerlerini bulunuz.
  • c) Bulduğunuz değerlerle sin²α + cos²α = 1 olduğunu doğrulayınız.

Soru 2 (MAT.10.1.1, 15 puan): Yarıçapı 10 m olan bir dönme dolabın merkezi yerden 12 m yüksekte. Merkezi orijin kabul ediyoruz; bir kabinin konumu, pozitif x ekseniyle saat yönünün tersine yaptığı θ açısıyla veriliyor. Kabinin yerden yüksekliği 12 + 10 · sin θ formülüyle bulunuyor.

  • a) θ = 150° iken kabin yerden kaç metre yüksektedir?
  • b) θ = 120° iken kabin merkezin kaç metre solunda ve yerden kaç metre yüksektedir?
  • c) sin²120° + cos²120° değerini hesaplayarak özdeşliği doğrulayınız.

Soru 3 (MAT.10.1.2, 15 puan): A, B ve C köyleri bir dik üçgenin köşelerinde. A'daki açı 90°, AB = 6 km ve AC = 8 km.

  • a) Üç köye eşit uzaklıkta bir su deposu kurulacak. Depo nereye kurulmalı ve köylere uzaklığı kaç km olur? Gerekçelendiriniz.
  • b) Üç köyün ağırlık merkezine bir gözetleme kulesi kurulacak. Kule A köyüne kaç km uzaklıkta olur?
  • c) Köyleri birleştiren üç yola eşit uzaklıkta bir aydınlatma direği konacaksa hangi yardımcı elemanların kesişim noktası kullanılmalıdır?

Soru 4 (MAT.10.1.3, 15 puan): Üçgen şeklindeki bir okul flamasının tabanı 40 cm, bu tabana ait yüksekliği 30 cm.

  • a) Flamanın alanını bulunuz.
  • b) Tasarımcı tabanı %25 uzatıp yüksekliği %20 kısaltırsa yeni alan ne olur? Alan nasıl değişti, açıklayınız.
  • c) Orijinal flama, tüm kenarları 1,5 katına çıkacak şekilde benzer olarak büyütülürse alanı kaç cm² olur?

Soru 5 (MAT.10.1.4, 15 puan): ABC üçgeninde a = BC, b = AC, c = AB'dir.

  • a) A dar açı olmak üzere a² = b² + c² − 2bc · cos A eşitliğini C'den AB'ye dikme çizerek ispatlayınız.
  • b) Bir köyden çıkan iki yol arasındaki açı 120°'dir. Bir yolda köye 3 km, diğerinde 5 km uzaklıkta iki çiftlik var. Çiftlikler arasındaki kuş uçuşu uzaklık kaç km'dir?

Soru 6 (MAT.10.2.1, 15 puan): 160 öğrenciyle yapılan ankette günlük ekran süresi ve uyku düzeni soruluyor. Günde 3 saatten fazla ekrana bakan 64 öğrencinin 40'ı uykusunun düzensiz, 24'ü düzenli olduğunu söylüyor. Günde 3 saat veya daha az ekrana bakan 96 öğrencinin 24'ü düzensiz, 72'si düzenli uyuyor.

  • a) Uyku düzeni düzensiz olan toplam öğrenci sayısını ve bunun tüm öğrencilere oranını bulunuz.
  • b) Her ekran süresi grubunda "düzensiz uyku" koşullu göreli sıklığını hesaplayınız.
  • c) Ekran süresi ile uyku düzeni arasında ilişki var mıdır? Gerekçelendiriniz.
  • ç) Bir öğrenci "Demek ki ekran süresi uykuyu bozuyor" diyor. Bu yorumu değerlendiriniz.

Soru 7 (MAT.10.2.1, 15 puan): Okul kantininde 250 öğrencinin kahvaltılık tercihi inceleniyor. Öğrencilerin 100'ü 9. sınıf, 150'si 10. sınıf. 9. sınıflardan 60'ı tost, kalanlar simit tercih ediyor. 10. sınıflardan 90'ı tost, kalanlar simit tercih ediyor.

  • a) Simit tercih eden 9. sınıf ve 10. sınıf öğrenci sayılarını, tost ve simit için toplamları bulunuz.
  • b) Her sınıf düzeyi için tost tercih etme koşullu göreli sıklığını hesaplayınız.
  • c) Sınıf düzeyi ile kahvaltılık tercihi arasında ilişki var mıdır? Kümeli sütun grafiği çizilse sütunlar nasıl görünürdü?

Prova yazılı çözüm anahtarı

Soru 1 (10 puan)

  • a) Rampa yüzeyi hipotenüs: √(2,4² + 0,7²) = √(5,76 + 0,49) = √6,25 = 2,5 m. (3 puan)
  • b) sin α = 0,7/2,5 = 7/25, cos α = 2,4/2,5 = 24/25, tan α = 0,7/2,4 = 7/24, cot α = 24/7. (Her biri 1 puan, toplam 4 puan)
  • c) (7/25)² + (24/25)² = 49/625 + 576/625 = 625/625 = 1. Doğrulandı. (3 puan)

Soru 2 (15 puan)

  • a) sin 150° = sin 30° = 1/2. Yükseklik = 12 + 10 · 1/2 = 17 m. (5 puan: sin 150° değeri 2, işlem ve sonuç 3)
  • b) Kabin koordinatları (10 · cos 120°, 10 · sin 120°) = (−5, 5√3). Kabin merkezin 5 m solunda. Yüksekliği 12 + 5√3 ≈ 20,66 m. (6 puan: cos 120° = −1/2 ve sin 120° = √3/2 değerleri 2, sol mesafe 2, yükseklik 2)
  • c) sin²120° + cos²120° = (√3/2)² + (−1/2)² = 3/4 + 1/4 = 1. (4 puan)

Soru 3 (15 puan)

  • a) Köşelere eşit uzaklıktaki nokta, kenar orta dikmelerin kesişimi olan çevrel çemberin merkezidir. Dik üçgende bu nokta hipotenüs BC'nin orta noktasıdır. BC = √(6² + 8²) = √100 = 10 km, depo köylere 10/2 = 5 km uzaklıkta. (7 puan: gerekçe 3, BC hesabı 2, sonuç 2)
  • b) A'dan BC'ye kenarortay, hipotenüse ait kenarortay olduğundan 5 km. Ağırlık merkezi bu kenarortayı 2 : 1 böler; A'ya uzaklık 5 · 2/3 = 10/3 km (yaklaşık 3,33 km). (5 puan: kenarortay 2, 2:1 oranı ve sonuç 3)
  • c) Kenarlara (yollara) eşit uzaklık istendiği için iç açıortayların kesişim noktası, yani iç teğet çemberin merkezi. (3 puan)

Soru 4 (15 puan)

  • a) Alan = 40 · 30 / 2 = 600 cm². (3 puan)
  • b) Yeni taban = 40 · 1,25 = 50 cm, yeni yükseklik = 30 · 0,8 = 24 cm. Yeni alan = 50 · 24 / 2 = 600 cm². Alan değişmedi çünkü 1,25 · 0,8 = 1. (7 puan: yeni taban 2, yeni yükseklik 2, alan 2, yorum 1)
  • c) Benzerlik oranı 1,5 ise alan oranı 1,5² = 2,25. Yeni alan = 600 · 2,25 = 1350 cm². (5 puan: k² kuralı 3, sonuç 2)

Soru 5 (15 puan)

  • a) İspat (9 puan): C'den AB'ye dikme, ayağı H (1). ACH'de AH = b cos A, CH = b sin A (2). HB = c − b cos A (1). CHB'de Pisagor: a² = b²sin²A + (c − b cos A)² (2). Açılım: a² = b²sin²A + b²cos²A + c² − 2bc cos A (1). sin²A + cos²A = 1 ile a² = b² + c² − 2bc cos A (2).
  • b) Uygulama (6 puan): x² = 3² + 5² − 2 · 3 · 5 · cos 120° (2). cos 120° = −1/2 (1). x² = 9 + 25 + 15 = 49 (2). x = 7 km (1).

Soru 6 (15 puan)

  • a) Düzensiz toplam = 40 + 24 = 64 öğrenci; oran 64/160 = 0,4 yani %40. (3 puan)
  • b) 3 saatten fazla grubunda: 40/64 = 0,625 yani %62,5. 3 saat veya az grubunda: 24/96 = 0,25 yani %25. (6 puan: her biri 3)
  • c) %62,5 ile %25 arasında belirgin fark var; bu örneklemde ekran süresi ile uyku düzeni ilişkili görünüyor. (3 puan)
  • ç) Yorum doğru değil: ilişki neden-sonuç göstermez. Ders yükü, kaygı gibi başka etkenler ikisini birden etkileyebilir; ayrıca sonuç yalnızca bu 160 öğrenciden elde edildi. (3 puan)

Soru 7 (15 puan)

  • a) 9. sınıf simit: 100 − 60 = 40; 10. sınıf simit: 150 − 90 = 60. Tost toplamı 60 + 90 = 150, simit toplamı 40 + 60 = 100, genel toplam 250. (5 puan)
  • b) 9. sınıfta tost: 60/100 = %60. 10. sınıfta tost: 90/150 = %60. (5 puan)
  • c) Koşullu oranlar eşit olduğundan bu örneklemde sınıf düzeyi ile tercih arasında ilişki yoktur. Kümeli sütun grafiğinde iki sınıf düzeyinin tost sütunları (%60) ve simit sütunları (%40) aynı boyda olurdu. (5 puan: karar ve gerekçe 3, grafik yorumu 2)

Sınav sabahı 10 dakikalık son tekrar

Formül ve kurallar:

  • sin = karşı/hipotenüs, cos = komşu/hipotenüs, tan = karşı/komşu, cot = komşu/karşı
  • 30°: 1/2, √3/2, √3/3; 45°: √2/2, √2/2, 1; 60°: √3/2, 1/2, √3 (sırasıyla sin, cos, tan)
  • sin²α + cos²α = 1, tan α · cot α = 1, tan α = sin α / cos α
  • sin(90° − α) = cos α; sin(180° − α) = sin α; cos(180° − α) = −cos α
  • Birim çemberde nokta (cos θ, sin θ); cos 120° = −1/2, sin 120° = √3/2
  • İç açıortay teoremi: BD / DC = AB / AC; dış açıortay: EB / EC = AB / AC
  • Ağırlık merkezi kenarortayı 2 : 1 böler; dik üçgende hipotenüse ait kenarortay = hipotenüs / 2
  • Kenar orta dikmeler → çevrel çember merkezi; iç açıortaylar → iç teğet çember merkezi
  • Alan = taban · yükseklik / 2 = (1/2) · b · c · sin A; benzerlikte alan oranı k²
  • Sinüs teoremi: a / sin A = b / sin B = c / sin C = 2R
  • Kosinüs teoremi: a² = b² + c² − 2bc cos A
  • Koşullu göreli sıklık = gruptaki sıklık / grubun toplamı; ilişki ≠ neden-sonuç

Tüm kodlamalar:

  • SİN KARşıya, COS KOMşuya bakar; ikisi de HİPotenüse bölünür.
  • Merdiven kodu: sinüs √0/2, √1/2, √2/2, √3/2, √4/2; kosinüs tersten.
  • Birim çemberde (x, y) = (cos, sin): C, S'den önce gelir.
  • Sinüs sadık, kosinüs kaçak.
  • AÇI-İÇ, ORTA-ÇEVRE.
  • Ağırlık merkezi: köşe 2, kenar 1.
  • Açıortay adil paylaştırır.
  • Çarpanlar çarpılır; kenar k kat, alan k² kat.
  • Sinüslü alan: yarım, iki kol, arada sinüs.
  • Sinüs teoremi karşı karşıya; kosinüs teoremi Pisagor + düzeltme.
  • Grubu sor, gruba böl; birlikte artmak sebep olmak değildir.

Yazılı bitti, sırada ne var?

Bu yazılıyı tek gecede toparlamak mümkün ama dönem boyunca düzenli ilerleyen öğrenci hem okulda hem YKS hazırlığında çok daha rahat eder. Derece Kampüsü koçlarıyla haftalık planını birlikte kurmak istersen koçluk paketlerini incele.

Sık sorulan sorular

10. sınıf matematik 1. yazılı ne zaman ve kaç dakika?

OYSS takvimine göre 5 Kasım 2026 Perşembe günü yapılıyor ve süresi 40 dakika. Sınavın hangi ders saatinde olacağını okulunun duyurusundan kontrol et.

Yazılıda hangi senaryo çıkacak?

Senaryoyu okulundaki matematik zümresi seçer, önceden açıklanması zorunlu değildir. Beş senaryonun hepsinde trigonometrik oranlar, yardımcı elemanlar, alan ve sinüs-kosinüs teoremleri var; istatistik ise Senaryo 1, 2 ve 3'te. Hepsine göre hazırlanmak için bu sayfadaki beş başlığın tamamını çalış.

Sorular test mi, klasik mi?

Sorular açık uçlu veya kısa cevaplı, test sorusu yok. Puan işlem basamaklarına göre verilir; sonucu yanlış bulsan bile doğru kurduğun adımlardan puan alabilirsin. Bu yüzden her adımı kâğıda yaz.

Geniş açıların trigonometrik oranları da çıkar mı?

Evet, Maarif programında trigonometrik oranlar birim çember yardımıyla geniş açılara genişletiliyor. En azından sin(180° − α) = sin α, cos(180° − α) = −cos α kurallarını ve cos 120° = −1/2 değerini bil; kosinüs teoreminde geniş açılı sorular bunlarla çözülür.

Kosinüs teoreminin ispatını ezberlemem gerekiyor mu?

Öğrenme çıktısı "doğrulayabilme veya ispatlayabilme" dediği için ispat sorusu gelebilir. Ezberlemek yerine mantığını öğren: yükseklik çiz, iki dik üçgende Pisagor uygula, sin²A + cos²A = 1 ile sadeleştir. Bu üç adımı bilen öğrenci ispatı kendisi kurar.

Okumak güzel, çalışmak daha güzel

Sana özel program ve birebir koçlukla bu bilgileri sonuca dönüştür.