Derece Kampüsü Derece Kampüsü

12. Sınıf Matematik 1. Dönem 1. Yazılı: Son Gece Notları, Kodlamalar ve Prova Yazılı

12. sınıf matematik 1. yazılı için üstel fonksiyon, logaritma ve diziler notları, kodlamalar, çözümlü örnekler ve MEB senaryolarına göre puanlı prova yazılı.

12. Sınıf Matematik 1. Yazılı Notları kapak görseli: 12. sınıf, matematik, 1. dönem 1. yazılı

BLOG100 ile paketleri incele →

Yarın matematik yazılın var ve logaritma hâlâ kafanda oturmadıysa doğru yerdesin. Bu gece seni adım adım çalıştıracağım: MEB'in 12. sınıf konu-soru dağılım tablosunu inceledim, sekiz senaryonun hepsini çıkardım ve notları buna göre sıraladım.

Bu sayfada şunlar var: yazılı kapsamındaki 10 öğrenme çıktısının tamamı için kısa konu notları, akılda kalıcı kodlamalar, işlem basamaklı çözümlü örnekler, "yazılıda böyle cevap yaz" kalıpları ve sonunda 40 dakikalık prova yazılı ile puanlı çözüm anahtarı.

Nasıl kullanacaksın? Önce "Yazılıda neler çıkacak?" kısmına bak, sonra çalışma planını takip et. Prova yazılıyı mutlaka süre tutarak çöz. Bir şeyi baştan söyleyeyim: açık uçlu matematik yazılısında puan işlem basamaklarına verilir. Sadece sonucu yazma, adımları göster.

Tüm sınıflar: matematik yazılı hazırlık sayfasına git →

Yazılıda neler çıkacak?

  • Sınav türü: 12. sınıf OYSS kapsamında değil; ama MEB'in yayımladığı konu-soru dağılım tablosu ve senaryolar var. Okulun zümresi bu senaryolardan birini seçer.
  • Tarih: Sınav günü okul tarafından belirlenir. Tarihi ve hangi senaryonun seçildiğini mutlaka okulundan, öğretmeninden teyit et.
  • Süre ve format: Genellikle bir ders saati (40 dakika). Sorular açık uçlu ve kısa cevaplı; test yok.
  • Soru sayısı: Senaryoya göre 6 ile 9 arasında.

Kapsamdaki öğrenme çıktıları:

  • 12.1.1.1: Üstel fonksiyonu açıklar.
  • 12.1.2.1: Logaritma fonksiyonu ile üstel fonksiyonu ilişkilendirerek problemler çözer.
  • 12.1.2.2: 10 ve e tabanında logaritma fonksiyonunu tanımlayarak problemler çözer.
  • 12.1.2.3: Logaritma fonksiyonunun özelliklerini kullanarak işlemler yapar.
  • 12.1.3.1: Üstel, logaritmik denklemlerin ve eşitsizliklerin çözüm kümelerini bulur.
  • 12.1.3.2: Üstel ve logaritmik fonksiyonları gerçek hayat durumlarını modellemede kullanır.
  • 12.2.1.1: Dizi kavramını fonksiyon kavramıyla ilişkilendirerek açıklar.
  • 12.2.1.2: Genel terimi veya indirgeme bağıntısı verilen bir sayı dizisinin terimlerini bulur.
  • 12.2.1.3: Aritmetik ve geometrik dizilerin özelliklerini kullanarak işlemler yapar.
  • 12.2.1.4: Diziler yardımıyla gerçek hayat durumları ile ilgili problemler çözer.

MEB senaryolarına göre soru dağılımı:

  • Senaryo 1 (9 soru): 12.1.1.1 → 1, 12.1.2.1 → 1, 12.1.2.2 → 1, 12.1.2.3 → 3, 12.1.3.1 → 2, 12.1.3.2 → 1
  • Senaryo 2 (8 soru): 12.1.2.1 → 1, 12.1.2.2 → 2, 12.1.2.3 → 2, 12.1.3.1 → 2, 12.1.3.2 → 1
  • Senaryo 3 (7 soru): 12.1.2.1 → 1, 12.1.2.3 → 1, 12.1.3.2 → 1, 12.2.1.1 → 1, 12.2.1.3 → 2, 12.2.1.4 → 1
  • Senaryo 4 (9 soru): 12.1.1.1 → 1, 12.1.2.2 → 1, 12.1.2.3 → 2, 12.1.3.1 → 3, 12.2.1.1 → 1, 12.2.1.2 → 1
  • Senaryo 5 (7 soru): 12.1.2.1 → 1, 12.1.2.2 → 1, 12.1.2.3 → 2, 12.1.3.1 → 1, 12.1.3.2 → 1, 12.2.1.1 → 1
  • Senaryo 6 (9 soru): 12.1.2.2 → 2, 12.1.2.3 → 3, 12.1.3.1 → 1, 12.1.3.2 → 1, 12.2.1.1 → 1, 12.2.1.2 → 1
  • Senaryo 7 (6 soru): 12.1.1.1 → 1, 12.1.2.2 → 1, 12.1.3.1 → 1, 12.2.1.1 → 1, 12.2.1.2 → 1, 12.2.1.3 → 1
  • Senaryo 8 (7 soru): 12.1.2.1 → 1, 12.1.2.2 → 1, 12.1.2.3 → 1, 12.1.3.1 → 1, 12.1.3.2 → 1, 12.2.1.2 → 1, 12.2.1.4 → 1

Sekiz senaryonun hepsinde ortak olan tek bir öğrenme çıktısı yok. Ama öncelik sırası çok net:

  • En yüksek öncelik (8 senaryonun 7'sinde): 12.1.2.2 log ve ln, 12.1.2.3 logaritma özellikleri (tek başına toplam 14 soru), 12.1.3.1 üstel ve logaritmik denklem-eşitsizlik.
  • Yüksek (6 senaryoda): 12.1.3.2 gerçek hayat modelleme.
  • Orta (5 senaryoda): 12.1.2.1 logaritma ile üstel fonksiyon ilişkisi, 12.2.1.1 dizi kavramı.
  • Orta (4 senaryoda): 12.2.1.2 genel terim ve indirgeme.
  • Daha düşük (2-3 senaryoda): 12.1.1.1 üstel fonksiyon, 12.2.1.3 aritmetik ve geometrik dizi, 12.2.1.4 dizi problemleri.

Son gece çalışma planı

Toplam yaklaşık 4 saat. Saatleri kendi akşamına göre kaydırabilirsin; sıralamayı bozma.

  1. 20.00-20.15 (15 dk): Bu sayfadaki dağılımı oku, öğretmeninin söylediği senaryoyu işaretle, kodlamaları bir kez sesli oku.
  2. 20.15-20.45 (30 dk): Üstel fonksiyon ve logaritmanın tanımı, ters fonksiyon ilişkisi (bölüm 1 ve 2).
  3. 20.45-21.30 (45 dk): log, ln ve logaritma özellikleri (bölüm 3 ve 4). Gecenin en kârlı 45 dakikası burası.
  4. 21.30-21.40 (10 dk): Mola. Ekrandan uzaklaş, su iç.
  5. 21.40-22.20 (40 dk): Üstel-logaritmik denklemler, eşitsizlikler ve gerçek hayat modelleme (bölüm 5 ve 6).
  6. 22.20-22.50 (30 dk): Diziler: dizi kavramı, genel terim, indirgeme, aritmetik-geometrik dizi ve problemler (bölüm 7-10).
  7. 22.50-23.30 (40 dk): Prova yazılı. Süre tut, kitaba bakma, her adımı yaz.
  8. 23.30-23.50 (20 dk): Çözüm anahtarıyla puanla, yanlışlarını "sınav sabahı" listesine ekle ve uyu.

1. Üstel fonksiyon (12.1.1.1)

  • a > 0 ve a ≠ 1 olmak üzere f(x) = aˣ fonksiyonuna üstel fonksiyon denir.
  • Tanım kümesi tüm gerçek sayılar (ℝ), görüntü kümesi (0, ∞). Yani aˣ asla 0 veya negatif olmaz.
  • a⁰ = 1 olduğu için grafik her zaman (0, 1) noktasından geçer.
  • a > 1 ise fonksiyon artandır (2ˣ, 3ˣ, eˣ). 0 < a < 1 ise azalandır ((1/2)ˣ, (0,3)ˣ).
  • Grafik x eksenine yaklaşır ama değmez; y = 0 doğrusu yatay asimptottur.
  • f(x) = aˣ + k biçiminde grafik k birim yukarı kayar, görüntü kümesi (k, ∞) olur.

Kodlama

"Bir'den geçer, sıfıra değmez, birden büyükse yükselir": aˣ grafiği (0, 1)'den geçer, x eksenine değmez, a > 1 ise artar.

Çözümlü örnek

Soru 1: f(x) = 2^(x−1) + 3 fonksiyonu için f(3) değerini ve görüntü kümesini bul.

  • f(3) = 2^(3−1) + 3 = 2² + 3 = 4 + 3 = 7
  • 2^(x−1) > 0 olduğundan 2^(x−1) + 3 > 3 olur.
  • Görüntü kümesi: (3, ∞)

Soru 2: f(x) = (m − 2)ˣ fonksiyonu azalan bir üstel fonksiyon ise m hangi aralıktadır?

  • Azalan üstel fonksiyon için taban 0 ile 1 arasında olmalı: 0 < m − 2 < 1
  • Her tarafa 2 ekle: 2 < m < 3

Yazılıda böyle cevap yaz

"Fonksiyon artan mı, azalan mı? Gerekçesiyle yazınız." tipi sorularda sadece "azalan" yazma. Şöyle yaz: "Taban 1/2'dir ve 0 < 1/2 < 1 olduğundan fonksiyon azalandır." Gerekçe cümlesi puanın yarısıdır.

2. Logaritma ve üstel fonksiyon ilişkisi (12.1.2.1)

  • Logaritma, üstel fonksiyonun tersidir: aʸ = x ⇔ logₐ x = y
  • f(x) = aˣ ise f⁻¹(x) = logₐ x olur.
  • logₐ x ifadesinin tanımlı olması için üç şart: x > 0, a > 0, a ≠ 1
  • logₐ x fonksiyonunun tanım kümesi (0, ∞), görüntü kümesi ℝ'dir; grafik (1, 0) noktasından geçer.
  • Ters fonksiyon bulma adımları: y = f(x) yaz, x'i yalnız bırak, x ile y'nin yerini değiştir.

Kodlama

"Taban tabanda kalır, üs yalnız kalır": log₂ 8 = 3 demek, taban 2 üssü 3 eşittir 8 demek. Logaritma "kaçıncı kuvvet?" sorusunun cevabıdır.
"Üç şart, üç kilit": içi pozitif, taban pozitif, taban bir değil.

Çözümlü örnek

Soru 1: f(x) = 3^(x+1) − 2 fonksiyonunun tersini bul ve f⁻¹(7) değerini hesapla.

  • y = 3^(x+1) − 2 yaz.
  • y + 2 = 3^(x+1)
  • Tanımı uygula: x + 1 = log₃ (y + 2)
  • x = log₃ (y + 2) − 1
  • x ile y'yi değiştir: f⁻¹(x) = log₃ (x + 2) − 1
  • f⁻¹(7) = log₃ 9 − 1 = 2 − 1 = 1
  • Kontrol: f(1) = 3² − 2 = 7 olduğu için doğru.

Soru 2: log₍ₓ₋₂₎ (8 − x) ifadesini tanımlı yapan kaç tane tam sayı x değeri vardır? (Taban x − 2, logaritmanın içi 8 − x.)

  • Taban pozitif: x − 2 > 0 → x > 2
  • Taban 1 değil: x − 2 ≠ 1 → x ≠ 3
  • İç pozitif: 8 − x > 0 → x < 8
  • Ortak çözüm: 2 < x < 8 ve x ≠ 3 → x ∈ {4, 5, 6, 7}
  • Cevap: 4 tam sayı.

Yazılıda böyle cevap yaz

Ters fonksiyon sorusunda "y = ..." ile başla, her satırda tek bir işlem yap ve en sonda f⁻¹(x) gösterimiyle yaz. Mümkünse bulduğun değeri f'de yerine koyarak kontrol et; öğretmenler bu satırı çok sever.

3. Onluk ve doğal logaritma: log ve ln (12.1.2.2)

  • 10 tabanındaki logaritma tabansız yazılır: log₁₀ x = log x
  • e ≈ 2,718 olan irrasyonel sayıdır. e tabanındaki logaritmaya doğal logaritma denir: logₑ x = ln x
  • log 10 = 1, log 1 = 0, ln e = 1, ln 1 = 0
  • log 10ⁿ = n. Örnek: log 1000 = 3, log 0,01 = −2
  • ln eⁿ = n ve e^(ln x) = x. Örnek: ln e³ = 3, e^(ln 5) = 5
  • Soruda log 2 ve log 3 gibi değerler verilirse, istenen sayıyı 2, 3 ve 10'un çarpımı ya da bölümü olarak yaz.

Kodlama

"log sıfır sayar, ln e sayar": log 1000 = 3 çünkü 1000'de üç sıfır var; ln e³ = 3 çünkü üç tane e var.
"5'i görünce 10 bölü 2 de": log 5 = log 10 − log 2 = 1 − log 2.

Çözümlü örnek

Soru 1: log 2 = a ve log 3 = b olduğuna göre log 45 ifadesini a ve b cinsinden yaz.

  • 45 = 9 · 5 = 3² · (10/2)
  • log 45 = log 3² + log 10 − log 2
  • log 45 = 2b + 1 − a

Soru 2: A = log 1000 + log 0,01 + ln e⁴ − e^(ln 2) ifadesini hesapla.

  • log 1000 = 3
  • log 0,01 = log 10⁻² = −2
  • ln e⁴ = 4
  • e^(ln 2) = 2
  • A = 3 − 2 + 4 − 2 = 3

Yazılıda böyle cevap yaz

"log 2 = a, log 3 = b ise ... ifadesini a ve b türünden yazınız" sorusunda önce sayıyı çarpanlarına ayırdığın satırı yaz (45 = 3² · 5 gibi). Sonra hangi özelliği kullandığını gösteren satırı ekle. Sadece "2b + 1 − a" yazarsan puanın büyük kısmını kaybedebilirsin.

4. Logaritmanın özellikleri (12.1.2.3)

Bu bölüm yazılının kalbi: sekiz senaryoda toplam 14 soru. Kuralları ezberle ama asıl önemlisi hangi kuralı nerede kullandığını yazmak.

  • logₐ 1 = 0 ve logₐ a = 1
  • Çarpım toplama döner: logₐ (x · y) = logₐ x + logₐ y
  • Bölüm çıkarmaya döner: logₐ (x / y) = logₐ x − logₐ y
  • Üs başa geçer: logₐ (xⁿ) = n · logₐ x
  • Tabandaki üs paydaya iner: log₍ₐᵐ₎ (xⁿ) = (n/m) · logₐ x
  • Taban değiştirme: logₐ x = log x / log a (istediğin tabanı kullanabilirsin)
  • Ters çevirme: logₐ x = 1 / logₓ a
  • Zincir kuralı: logₐ x · logₓ y = logₐ y
  • Kuvvet ile logaritma birbirini götürür: a^(logₐ x) = x
  • Yer değiştirme: a^(logₓ y) = y^(logₓ a)

Kodlama

"Çarpım topla, bölüm çıkar, üs öne fırlar": logaritmanın üç temel özelliği tek cümlede.
"Zincirde ortadaki halka kopar": log₃ 5 · log₅ 27 ifadesinde 5'ler birbirini götürür, log₃ 27 kalır.
"Üs tabandaysa paydaya, içerdeyse paya": log₈ 32 = log₍₂³₎ 2⁵ = 5/3.

Çözümlü örnek

Soru 1: log₂ 24 − log₂ 3 işleminin sonucunu bul.

  • Bölüm kuralı: log₂ 24 − log₂ 3 = log₂ (24/3)
  • = log₂ 8 = log₂ 2³ = 3

Soru 2: log₃ 5 · log₅ 27 işleminin sonucunu bul.

  • Zincir kuralı: log₃ 5 · log₅ 27 = log₃ 27
  • log₃ 27 = log₃ 3³ = 3

Soru 3: 2 log 5 + log 4 işleminin sonucunu bul.

  • Üs kuralı: 2 log 5 = log 5² = log 25
  • Toplama kuralı: log 25 + log 4 = log (25 · 4) = log 100
  • log 100 = 2

Soru 4: 9^(log₃ 5) ifadesinin değerini bul.

  • 9 = 3² yaz: 9^(log₃ 5) = (3²)^(log₃ 5) = 3^(2 · log₃ 5)
  • Üs kuralı ters yönde: 2 · log₃ 5 = log₃ 25
  • 3^(log₃ 25) = 25

Yazılıda böyle cevap yaz

Her satırın yanına kullandığın kuralı kısaca not et: "(bölüm kuralı)", "(zincir kuralı)", "(üs başa geçer)". Bu notlar öğretmene hangi kazanımı bildiğini gösterir ve sonuç yanlış çıksa bile kısmi puan getirir.

5. Üstel ve logaritmik denklemler, eşitsizlikler (12.1.3.1)

Denklemler:

  • Tabanları eşitle, üsleri eşitle: aᶠ⁽ˣ⁾ = aᵍ⁽ˣ⁾ ise f(x) = g(x).
  • Tabanlar eşitlenemiyorsa logaritma al: 3ˣ = 7 ise x = log₃ 7.
  • 4ˣ, 2ˣ gibi ifadeler bir arada ise değişken değiştir: t = 2ˣ (t > 0) de, ikinci dereceden denklemi çöz, negatif kökü at.
  • Logaritmik denklemde önce özellikleri kullanıp tek log'a indir, sonra tanımı uygula. Bulduğun kökleri mutlaka tanım şartında kontrol et.

Eşitsizlikler:

  • Taban 1'den büyükse eşitsizlik yönü korunur.
  • Taban 0 ile 1 arasındaysa eşitsizlik yönü değişir.
  • Logaritmik eşitsizlikte ayrıca "içi pozitif" şartını çözüme ekle (kesişim al).

Kodlama

"Kök buldun mu, kapıdan geçir": logaritmik denklemde her kökü tanım şartına sok; içi negatif yapan kök çözüm değildir.
"Kesirli taban ters çevirir": tabanı 0 ile 1 arasındaysa eşitsizlik işareti döner.

Çözümlü örnek

Soru 1: 4ˣ − 3 · 2ˣ − 4 = 0 denklemini çöz.

  • 4ˣ = (2ˣ)² olduğundan t = 2ˣ (t > 0) de.
  • t² − 3t − 4 = 0
  • (t − 4)(t + 1) = 0 → t = 4 veya t = −1
  • t > 0 olmalı, t = −1 atılır.
  • 2ˣ = 4 = 2² → x = 2
  • Çözüm kümesi: {2}

Soru 2: log₂ (x − 1) + log₂ (x + 1) = 3 denklemini çöz.

  • Tanım şartı: x − 1 > 0 ve x + 1 > 0 → x > 1
  • Toplama kuralı: log₂ [(x − 1)(x + 1)] = 3
  • Tanım: (x − 1)(x + 1) = 2³ → x² − 1 = 8 → x² = 9
  • x = 3 veya x = −3
  • x > 1 şartından x = −3 atılır. Çözüm kümesi: {3}

Soru 3: (1/2)^(x−3) > 4 eşitsizliğini çöz.

  • Tabanları 2 yap: (1/2)^(x−3) = 2^(3−x) ve 4 = 2²
  • 2^(3−x) > 2²; taban 2 > 1 olduğundan yön korunur.
  • 3 − x > 2 → x < 1
  • Çözüm kümesi: (−∞, 1)

Soru 4: log₃ (2x − 1) ≤ 2 eşitsizliğini çöz.

  • İç pozitif: 2x − 1 > 0 → x > 1/2
  • Taban 3 > 1, yön korunur: 2x − 1 ≤ 3² = 9 → x ≤ 5
  • Kesişim: 1/2 < x ≤ 5, yani çözüm kümesi (1/2, 5]

Yazılıda böyle cevap yaz

Logaritmik denklemde ilk satıra tanım şartını yaz, son satırda kökleri bu şarta göre ele ve çözüm kümesini küme parantezi ile ver. "x = 3" yerine "Ç.K. = {3}" yazmak ve atılan kökü gerekçesiyle belirtmek tam puan getirir.

6. Gerçek hayat modelleme (12.1.3.2)

Üstel modeller "her eşit zaman aralığında aynı oranda" değişen her şeyi anlatır:

  • Artış: N(t) = N₀ · 2^(t/T) → her T zamanda iki katına çıkar (bakteri, takipçi, virüs).
  • Azalış (yarı ömür): N(t) = N₀ · (1/2)^(t/T) → her T zamanda yarıya iner (radyoaktif madde, ilaç).
  • Bileşik faiz: A = P · (1 + r)ⁿ → P anapara, r yıllık oran, n yıl.
  • Sürekli değişim: N(t) = N₀ · e^(kt)
  • Logaritmik ölçekler: pH = −log [H⁺]; pH'ın 1 azalması asitliğin 10 kat artması demektir. Deprem büyüklüğü ve ses düzeyi de logaritmik ölçektir.

Kodlama

"Kaç kere ikiye katlandı? Üsse bak": t/T, olayın kaç kez katlandığını ya da yarıya indiğini söyler.

Çözümlü örnek

Soru 1: Bir bakteri popülasyonu her 3 saatte iki katına çıkıyor. Başlangıçta 500 bakteri varsa kaç saat sonra 16 000 bakteri olur?

  • Model: N(t) = 500 · 2^(t/3)
  • 500 · 2^(t/3) = 16 000 → 2^(t/3) = 32 = 2⁵
  • t/3 = 5 → t = 15 saat

Soru 2: Yarı ömrü 8 gün olan 200 gram radyoaktif madde kaç gün sonra 25 grama iner?

  • Model: N(t) = 200 · (1/2)^(t/8)
  • 200 · (1/2)^(t/8) = 25 → (1/2)^(t/8) = 1/8 = (1/2)³
  • t/8 = 3 → t = 24 gün

Soru 3: Yıllık %20 bileşik faizle yatırılan 10 000 TL en az kaç tam yılda iki katına çıkar? (log 2 ≈ 0,301; log 3 ≈ 0,477)

  • 10 000 · (1,2)ⁿ ≥ 20 000 → (1,2)ⁿ ≥ 2
  • İki tarafın logaritmasını al: n · log 1,2 ≥ log 2
  • log 1,2 = log (12/10) = log 12 − 1 = 2 log 2 + log 3 − 1 ≈ 0,602 + 0,477 − 1 = 0,079
  • n ≥ 0,301 / 0,079 ≈ 3,81
  • n tam sayı olmalı: en az 4 yıl. (Kontrol: 1,2³ = 1,728 < 2 ve 1,2⁴ = 2,0736 > 2.)

Yazılıda böyle cevap yaz

Modelleme sorusunda önce modeli bir formül olarak yaz (N(t) = ...), sonra verileri yerine koy, en sonda birimiyle cevap ver ("15 saat"). Formül satırı tek başına puan alır.

7. Dizi kavramı (12.2.1.1)

  • Tanım kümesi pozitif tam sayılar (ℤ⁺ = {1, 2, 3, ...}) olan, değerleri gerçek sayı olan fonksiyona dizi denir: f: ℤ⁺ → ℝ, aₙ = f(n).
  • aₙ dizinin genel terimi, a₁ birinci terim, a₅ beşinci terimdir. Dizi (aₙ) ile gösterilir.
  • Bir ifadenin dizi olabilmesi için her pozitif tam sayı n için tanımlı olması gerekir.
  • Bütün terimleri aynı olan diziye sabit dizi denir.

Kodlama

"Dizi, sadece 1, 2, 3, ... yiyen bir fonksiyondur": bir n'de bile tanımsızsa dizi değildir.

Çözümlü örnek

Soru 1: aₙ = (n + 3)/(n − 4) ifadesi bir dizi midir?

  • n = 4 için payda n − 4 = 0 olur, ifade tanımsızdır.
  • 4 pozitif tam sayı olduğundan ifade her n ∈ ℤ⁺ için tanımlı değildir.
  • Sonuç: dizi belirtmez.

Soru 2: aₙ = (kn + 4)/(2n + 1) bir sabit dizi ise k kaçtır ve dizinin terimleri neye eşittir?

  • Sabit dizide pay ve paydanın katsayıları orantılıdır: k/2 = 4/1
  • k = 8
  • aₙ = (8n + 4)/(2n + 1) = 4(2n + 1)/(2n + 1) = 4, yani her terim 4'tür.

Soru 3: aₙ = (2n − 9)/(n + 1) dizisinin kaç terimi negatiftir?

  • Payda n + 1 her zaman pozitif, işareti pay belirler.
  • 2n − 9 < 0 → n < 4,5
  • n ∈ {1, 2, 3, 4} → 4 terim negatiftir.

Yazılıda böyle cevap yaz

"Dizi midir?" sorusunda "evet" ya da "hayır" ile yetinme. Hayır ise ifadeyi tanımsız yapan n değerini göster, evet ise "her pozitif tam sayı n için tanımlıdır" cümlesini yaz.

8. Genel terim ve indirgeme bağıntısı (12.2.1.2)

  • Genel terim verilirse istenen terim için n yerine sayı koyulur.
  • "Kaçıncı terim?" sorusunda aₙ ifadesini verilen değere eşitleyip n'yi çözersin; n pozitif tam sayı çıkmalıdır.
  • İndirgeme bağıntısı, bir terimi kendinden önceki terim(ler) cinsinden verir. Terimleri sırayla, adım adım hesaplarsın.
  • Ünlü örnek Fibonacci dizisi: a₁ = a₂ = 1, aₙ₊₂ = aₙ₊₁ + aₙ → 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, ...

Kodlama

"Genel terim asansör, indirgeme merdiven": genel terimle istediğin kata direkt çıkarsın; indirgemede basamakları tek tek çıkarsın.

Çözümlü örnek

Soru 1: aₙ = 3n − 2 dizisinin 10. terimini bul. Bu dizinin kaçıncı terimi 52'dir?

  • a₁₀ = 3 · 10 − 2 = 28
  • 3n − 2 = 52 → 3n = 54 → n = 18
  • 52, dizinin 18. terimidir.

Soru 2: a₁ = 2 ve aₙ₊₁ = 2aₙ − 1 ise a₄ kaçtır?

  • n = 1: a₂ = 2 · a₁ − 1 = 2 · 2 − 1 = 3
  • n = 2: a₃ = 2 · 3 − 1 = 5
  • n = 3: a₄ = 2 · 5 − 1 = 9

Soru 3: a₁ = 3 ve aₙ₊₁ = aₙ + 2n ise a₅ kaçtır?

  • a₂ = a₁ + 2 · 1 = 5
  • a₃ = a₂ + 2 · 2 = 9
  • a₄ = a₃ + 2 · 3 = 15
  • a₅ = a₄ + 2 · 4 = 23

Yazılıda böyle cevap yaz

İndirgeme sorusunda her satırda "n = 1 için", "n = 2 için" diye belirt ve bir önceki terimi nereden aldığını göster. Tek satırda "a₄ = 9" yazmak yerine dört satırlık zincir tam puandır.

9. Aritmetik ve geometrik diziler (12.2.1.3)

Aritmetik dizi (ardışık terimler arasındaki fark sabit, ortak fark d):

  • aₙ = a₁ + (n − 1) · d
  • İki terim arası: aₙ = aₖ + (n − k) · d
  • Ortadaki terim, kendine eşit uzaklıktaki iki terimin aritmetik ortalamasıdır: aₖ = (aₖ₋ₚ + aₖ₊ₚ)/2
  • İlk n terim toplamı: Sₙ = n · (a₁ + aₙ)/2

Geometrik dizi (ardışık terimlerin oranı sabit, ortak çarpan r):

  • aₙ = a₁ · rⁿ⁻¹
  • İki terim arası: aₙ = aₖ · rⁿ⁻ᵏ
  • Ortadaki terimin karesi, kendine eşit uzaklıktaki iki terimin çarpımıdır: (aₖ)² = aₖ₋ₚ · aₖ₊ₚ
  • İlk n terim toplamı (r ≠ 1): Sₙ = a₁ · (rⁿ − 1)/(r − 1)

Kodlama

"Aritmetik ekler, geometrik çarpar; aritmetiğin ortası toplamın yarısı, geometriğin ortasının karesi çarpım."
"Toplam = terim sayısı × (ilk + son)/2": aritmetik dizide toplamı merdivenin ilk ve son basamağı belirler.

Çözümlü örnek

Soru 1: Bir aritmetik dizide a₃ = 11 ve a₇ = 27 ise a₂₀ ve ilk 20 terimin toplamı kaçtır?

  • a₇ = a₃ + 4d → 27 = 11 + 4d → d = 4
  • a₁ = a₃ − 2d = 11 − 8 = 3
  • a₂₀ = 3 + 19 · 4 = 79
  • S₂₀ = 20 · (3 + 79)/2 = 20 · 41 = 820

Soru 2: Bir geometrik dizide a₂ = 6 ve a₅ = 162 ise ilk 5 terimin toplamı kaçtır?

  • a₅ = a₂ · r³ → 162 = 6 · r³ → r³ = 27 → r = 3
  • a₁ = a₂ / r = 6 / 3 = 2
  • S₅ = 2 · (3⁵ − 1)/(3 − 1) = 2 · 242 / 2 = 242
  • Kontrol: 2 + 6 + 18 + 54 + 162 = 242

Soru 3: x − 1, 2x + 1, 4x − 3 sayıları bu sırayla aritmetik dizi oluşturuyorsa x kaçtır?

  • Ortadaki terim, uçların ortalaması: 2 · (2x + 1) = (x − 1) + (4x − 3)
  • 4x + 2 = 5x − 4 → x = 6
  • Kontrol: 5, 13, 21 (ortak fark 8)

Yazılıda böyle cevap yaz

Önce "aritmetik dizi olduğundan ..." ya da "geometrik dizi olduğundan ..." cümlesiyle hangi özelliği kullandığını söyle, sonra formülü yaz, en son sayıları yerine koy. Sonucu ilk birkaç terimi yazarak kontrol etmek ekstra güven verir.

10. Dizilerle gerçek hayat problemleri (12.2.1.4)

  • "Her seferinde aynı miktar artıyor/azalıyor" diyorsa aritmetik dizi.
  • "Her seferinde aynı oranda / katında değişiyor" diyorsa geometrik dizi.
  • Önce a₁ ve d (ya da r) değerini metinden çıkar, sonra "istenen bir terim mi, toplam mı?" sorusunu sor.

Kodlama

"Fark sabitse topla, oran sabitse çarp; tek gün soruluyorsa aₙ, toplam soruluyorsa Sₙ."

Çözümlü örnek

Soru 1: Bir konser salonunda ilk sırada 20 koltuk var ve her sırada bir öncekinden 2 koltuk fazla bulunuyor. Salonda 15 sıra varsa son sırada kaç koltuk vardır, salonda toplam kaç koltuk vardır?

  • Aritmetik dizi: a₁ = 20, d = 2
  • a₁₅ = 20 + 14 · 2 = 48 koltuk
  • S₁₅ = 15 · (20 + 48)/2 = 15 · 34 = 510 koltuk

Soru 2: 81 m yükseklikten bırakılan bir top her yere çarpışından sonra bir önceki yüksekliğin 2/3'ü kadar yükseliyor. Top 4. sekmesinde kaç metre yükselir?

  • Geometrik dizi: ilk sekme yüksekliği a₁ = 81 · 2/3 = 54, r = 2/3
  • a₄ = 54 · (2/3)³ = 54 · 8/27 = 16 m
  • Ara değerler: 54, 36, 24, 16

Yazılıda böyle cevap yaz

Problem sorusunda ilk satıra "a₁ = ..., d = ... (aritmetik dizi)" gibi modeli kur. Öğretmenler genellikle modeli doğru kurmaya ayrı puan verir.

Prova yazılı

Bu prova, en çok farklı öğrenme çıktısını kapsayan Senaryo 8'e göre hazırlandı: 7 soru, 7 farklı öğrenme çıktısı, toplam 100 puan. Süre 40 dakika. Kitaba bakma, her adımı yaz.

Soru 1 (12.1.2.1, 15 puan): Bir uygulamanın kullanıcı sayısını gösteren model f(x) = 2^(x−3) + 1 fonksiyonu ile veriliyor.

  • a) f⁻¹(x) fonksiyonunu bulunuz. (8 puan)
  • b) f⁻¹(9) değerini hesaplayınız. (4 puan)
  • c) f⁻¹ fonksiyonunun tanım kümesini yazınız. (3 puan)

Soru 2 (12.1.2.2, 15 puan): Hesap makinesi bozulan Elif'e log 2 ≈ 0,30 ve log 3 ≈ 0,48 değerleri veriliyor.

  • a) log 72 değerini hesaplayınız. (6 puan)
  • b) log 1,5 değerini hesaplayınız. (5 puan)
  • c) ln e⁴ + log 0,001 + e^(ln 2) ifadesinin değerini bulunuz. (4 puan)

Soru 3 (12.1.2.3, 15 puan): Aşağıdaki ifadelerin değerlerini logaritma özelliklerini göstererek bulunuz.

  • a) A = log₂ 40 − log₂ 5 + log₃ 7 · log₇ 81 (8 puan)
  • b) B = 5^(log₅ 3) + log₂₇ 9 (7 puan)

Soru 4 (12.1.3.1, 15 puan): Aşağıdaki denklemlerin çözüm kümelerini bulunuz.

  • a) 9ˣ − 10 · 3ˣ + 9 = 0 (8 puan)
  • b) log₂ (x + 2) + log₂ (x − 2) = 5 (7 puan)

Soru 5 (12.1.3.2, 15 puan): Bir hastaya 800 mg ilaç veriliyor. İlacın vücuttaki yarı ömrü 4 saattir ve kalan miktar M(t) = 800 · (1/2)^(t/4) modeliyle hesaplanıyor (t saat).

  • a) 12 saat sonra vücutta kaç mg ilaç kalır? (5 puan)
  • b) Kaç saat sonra vücutta 50 mg ilaç kalır? (6 puan)
  • c) M(t) fonksiyonu artan mı, azalan mı? Gerekçesiyle yazınız. (4 puan)

Soru 6 (12.2.1.2, 10 puan):

  • a) a₁ = 3 ve aₙ₊₁ = 2aₙ − 1 bağıntısıyla verilen dizinin a₄ terimini bulunuz. (5 puan)
  • b) bₙ = n² − 2n dizisinin kaçıncı terimi 48'dir? (5 puan)

Soru 7 (12.2.1.4, 15 puan): AYT'ye hazırlanan Can ilk gün 20 soru çözüyor ve her gün bir önceki günden 5 soru fazla çözüyor.

  • a) Can 30. gün kaç soru çözer? (5 puan)
  • b) Can 30 günde toplam kaç soru çözer? (5 puan)
  • c) Can'ın çözdüğü toplam soru sayısı ilk kez hangi günün sonunda 1000'i geçer? (5 puan)

Prova yazılı çözüm anahtarı

Soru 1 (15 puan)

  • a) y = 2^(x−3) + 1 → y − 1 = 2^(x−3) (2 puan)
  • Tanımı uygula: x − 3 = log₂ (y − 1) → x = log₂ (y − 1) + 3 (4 puan)
  • x ile y yer değiştirir: f⁻¹(x) = log₂ (x − 1) + 3 (2 puan)
  • b) f⁻¹(9) = log₂ 8 + 3 = 3 + 3 = 6 (4 puan). Kontrol: f(6) = 2³ + 1 = 9.
  • c) Logaritmanın içi pozitif: x − 1 > 0 → x > 1, tanım kümesi (1, ∞) (3 puan)

Soru 2 (15 puan)

  • a) 72 = 2³ · 3² yazımı (2 puan); log 72 = 3 log 2 + 2 log 3 (2 puan); = 3 · 0,30 + 2 · 0,48 = 0,90 + 0,96 = 1,86 (2 puan)
  • b) 1,5 = 3/2 yazımı (2 puan); log 1,5 = log 3 − log 2 (2 puan); = 0,48 − 0,30 = 0,18 (1 puan)
  • c) ln e⁴ = 4, log 0,001 = −3, e^(ln 2) = 2 (her biri 1 puan); toplam 4 − 3 + 2 = 3 (1 puan)

Soru 3 (15 puan)

  • a) log₂ 40 − log₂ 5 = log₂ 8 = 3 (bölüm kuralı, 4 puan)
  • log₃ 7 · log₇ 81 = log₃ 81 = 4 (zincir kuralı, 3 puan)
  • A = 3 + 4 = 7 (1 puan)
  • b) 5^(log₅ 3) = 3 (3 puan)
  • log₂₇ 9 = log₍₃³₎ 3² = 2/3 (3 puan)
  • B = 3 + 2/3 = 11/3 (1 puan)

Soru 4 (15 puan)

  • a) t = 3ˣ (t > 0) dönüşümü ve 9ˣ = t² yazımı (2 puan)
  • t² − 10t + 9 = 0 → (t − 1)(t − 9) = 0 → t = 1 veya t = 9 (3 puan)
  • 3ˣ = 1 → x = 0; 3ˣ = 9 → x = 2 (2 puan)
  • Ç.K. = {0, 2} (1 puan)
  • b) Tanım şartı: x + 2 > 0 ve x − 2 > 0 → x > 2 (2 puan)
  • log₂ [(x + 2)(x − 2)] = 5 → x² − 4 = 32 → x² = 36 (3 puan)
  • x = 6 veya x = −6; x > 2 olduğundan −6 atılır, Ç.K. = {6} (2 puan)

Soru 5 (15 puan)

  • a) M(12) = 800 · (1/2)^(12/4) = 800 · (1/2)³ (3 puan) = 800 / 8 = 100 mg (2 puan)
  • b) 800 · (1/2)^(t/4) = 50 → (1/2)^(t/4) = 1/16 (2 puan)
  • 1/16 = (1/2)⁴ → t/4 = 4 (2 puan) → t = 16 saat (2 puan)
  • c) Taban 1/2'dir ve 0 < 1/2 < 1 olduğu için fonksiyon azalandır (gerekçe 3 puan, sonuç 1 puan). Bu da ilacın zamanla azalmasıyla uyumludur.

Soru 6 (10 puan)

  • a) a₂ = 2 · 3 − 1 = 5, a₃ = 2 · 5 − 1 = 9, a₄ = 2 · 9 − 1 = 17 (a₂ 2 puan, a₃ 2 puan, a₄ 1 puan; toplam 5 puan)
  • b) n² − 2n = 48 → n² − 2n − 48 = 0 (2 puan)
  • (n − 8)(n + 6) = 0 → n = 8 veya n = −6 (2 puan)
  • n pozitif tam sayı olmalı, 48 dizinin 8. terimidir (1 puan)

Soru 7 (15 puan)

  • Model: aritmetik dizi, a₁ = 20, d = 5 (modeli kurma puanı a şıkkına dahil)
  • a) a₃₀ = 20 + 29 · 5 = 20 + 145 = 165 soru (formül 3 puan, sonuç 2 puan)
  • b) S₃₀ = 30 · (20 + 165)/2 = 15 · 185 = 2775 soru (formül 3 puan, sonuç 2 puan)
  • c) Sₙ = n · [2 · 20 + (n − 1) · 5]/2 = n · (5n + 35)/2 (2 puan)
  • S₁₆ = 16 · 115 / 2 = 920 < 1000 ve S₁₇ = 17 · 120 / 2 = 1020 > 1000 (2 puan)
  • Toplam ilk kez 17. günün sonunda 1000'i geçer (1 puan)

Sınav sabahı 10 dakikalık son tekrar

  • aˣ: a > 0, a ≠ 1; (0, 1)'den geçer; a > 1 artan, 0 < a < 1 azalan; görüntü kümesi (0, ∞).
  • aʸ = x ⇔ logₐ x = y; şartlar: x > 0, a > 0, a ≠ 1.
  • f(x) = aˣ ise f⁻¹(x) = logₐ x.
  • log x = log₁₀ x, ln x = logₑ x; log 10ⁿ = n, ln eⁿ = n, e^(ln x) = x.
  • logₐ (xy) = logₐ x + logₐ y; logₐ (x/y) = logₐ x − logₐ y; logₐ xⁿ = n logₐ x.
  • log₍ₐᵐ₎ xⁿ = (n/m) logₐ x; logₐ x · logₓ y = logₐ y; a^(logₐ x) = x.
  • Taban > 1 ise eşitsizlik yönü korunur, 0 < taban < 1 ise döner; logaritmik sorularda iç pozitif şartını kontrol et.
  • Üstel model: N₀ · 2^(t/T) katlanma, N₀ · (1/2)^(t/T) yarı ömür, P · (1 + r)ⁿ bileşik faiz, pH = −log [H⁺].
  • Dizi: f: ℤ⁺ → ℝ; her pozitif tam sayıda tanımlı olmalı.
  • Aritmetik: aₙ = a₁ + (n − 1)d, Sₙ = n(a₁ + aₙ)/2; ortadaki terim uçların ortalaması.
  • Geometrik: aₙ = a₁ · rⁿ⁻¹, Sₙ = a₁(rⁿ − 1)/(r − 1); ortadakinin karesi uçların çarpımı.

Tüm kodlamalar:

  • "Bir'den geçer, sıfıra değmez, birden büyükse yükselir."
  • "Taban tabanda kalır, üs yalnız kalır."
  • "Üç şart, üç kilit: içi pozitif, taban pozitif, taban bir değil."
  • "log sıfır sayar, ln e sayar."
  • "5'i görünce 10 bölü 2 de."
  • "Çarpım topla, bölüm çıkar, üs öne fırlar."
  • "Zincirde ortadaki halka kopar."
  • "Üs tabandaysa paydaya, içerdeyse paya."
  • "Kök buldun mu, kapıdan geçir."
  • "Kesirli taban ters çevirir."
  • "Kaç kere ikiye katlandı? Üsse bak."
  • "Dizi, sadece 1, 2, 3, ... yiyen bir fonksiyondur."
  • "Genel terim asansör, indirgeme merdiven."
  • "Aritmetik ekler, geometrik çarpar."
  • "Fark sabitse topla, oran sabitse çarp."

Yazılı bitti, sırada ne var?

Bu yazılıda çalıştığın logaritma ve diziler AYT'de seni yeniden bekliyor; yazılıdan sonra bu tempoyu bozmadan AYT planına bağlamak istersen Derece Kampüsü koçlarıyla birlikte ilerleyebilirsin: koçluk paketlerini incele

Sık sorulan sorular

12. sınıf matematik 1. yazılı kaç soru olacak?

MEB'in konu-soru dağılım tablosunda sekiz senaryo var ve soru sayısı senaryoya göre 6 ile 9 arasında değişiyor. Okulunun hangi senaryoyu seçtiğini öğretmeninden öğrenebilirsin.

12. sınıf matematik yazılısı OYSS kapsamında mı?

Hayır, 12. sınıf OYSS kapsamında değil. Ancak MEB'in hazırladığı konu-soru dağılım senaryoları var ve sınav günü okul tarafından belirleniyor; tarihi okulundan teyit et.

1. yazılıda diziler çıkacak mı?

Senaryoya bağlı. Senaryo 1 ve 2'de dizi sorusu yok; Senaryo 3, 4, 5, 6, 7 ve 8'de en az bir dizi sorusu var. Öğretmenin senaryoyu söylemediyse dizileri de çalış.

Bu gece sadece bir konuya çalışabilirsem hangisi olmalı?

Logaritmanın özellikleri (12.1.2.3). Sekiz senaryonun yedisinde var ve bazı senaryolarda tek başına 3 soru. Hemen ardından log-ln ve üstel-logaritmik denklemlere geç.

Sonucu doğru yazıp işlemi göstermezsem puan alır mıyım?

Açık uçlu yazılıda puan işlem basamaklarına dağıtılır, bu yüzden yalnızca sonucu yazmak puanının büyük kısmını kaybettirebilir. Kullandığın kuralı, ara adımları ve tanım şartı kontrolünü mutlaka yaz.

Okumak güzel, çalışmak daha güzel

Sana özel program ve birebir koçlukla bu bilgileri sonuca dönüştür.