Derece Kampüsü Derece Kampüsü

5. Sınıf Matematik 1. Dönem 1. Yazılı: Son Gece Notları, Kodlamalar ve Prova Yazılı

Yarın matematik yazılın mı var? Geometrik Şekiller temasının tüm konuları, kolay kodlamalar, çözümlü örnekler ve puanlı prova yazılı bu sayfada.

5. Sınıf Matematik 1. Yazılı Notları kapak görseli: 5. sınıf, matematik, 1. dönem 1. yazılı

BLOG100 ile paketleri incele →

Yarın matematik yazılın var ve henüz çalışamadın mı? Sorun değil, bu gece adım adım ilerleyeceğiz. Yazılıda tek bir tema var: Geometrik Şekiller. Yani çizimler, açılar, çokgenler ve çemberler.

Sayfayı şöyle kullan: önce yazılıda neler çıkacağına bak, sonra çalışma planını takip et. Her konuda kodlamayı ezberle, çözümlü örneği defterine sen de yap. En sonda prova yazılıyı 40 dakikada çöz ve puanını hesapla.

Tüm sınıflar: matematik yazılı hazırlık sayfasına git →

Yazılıda neler çıkacak?

Bu yıl 5. sınıfta matematik yazılısı okul geneli ortak yazılı (OYSS) olarak yapılıyor. Yani okulundaki bütün 5. sınıflar aynı soruları çözüyor.

  • Tarih: 5 Kasım 2026 Perşembe (OYSS takvimine göre matematik günü)
  • Süre: 40 dakika
  • Soru tipi: açık uçlu ve kısa cevaplı sorular, test yok
  • Soru sayısı: senaryoya göre 6 veya 7 soru
  • Okulundaki matematik öğretmenleri, MEB'in hazırladığı 5 senaryodan birini seçer.

Kapsamdaki öğrenme çıktıları

  • MAT.5.3.1: Temel geometrik çizimler için araç kullanma (cetvel, gönye, pergel, iletki)
  • MAT.5.3.2: Çizimlerden çıkarım yapma (iki noktadan tek doğru geçer gibi)
  • MAT.5.3.3: Açıları iletkiyle ölçme
  • MAT.5.3.4: İki veya üç doğrunun oluşturduğu açılar (ters, komşu, tümler, bütünler)
  • MAT.5.3.5: Çokgeni, ardışık kesişen doğruların oluşturduğu kapalı şekil olarak yorumlama
  • MAT.5.3.6: Çokgenlerin özellikleri (kenar, köşe, iç açı, üçgen türleri)
  • MAT.5.3.7: Kesişen iki çemberle üçgen kurma ve üçgenin kenar özellikleri

Senaryolara göre soru dağılımı

  • Senaryo 1: MAT.5.3.1 → 1, MAT.5.3.2 → 1, MAT.5.3.3 → 1, MAT.5.3.4 → 1, MAT.5.3.5 → 1, MAT.5.3.6 → 1, MAT.5.3.7 → 1 soru (toplam 7)
  • Senaryo 2: MAT.5.3.1 → 1, MAT.5.3.2 → 1, MAT.5.3.3 → 1, MAT.5.3.4 → 1, MAT.5.3.5 → 1, MAT.5.3.6 → 2 soru (toplam 7)
  • Senaryo 3: MAT.5.3.1 → 1, MAT.5.3.3 → 2, MAT.5.3.4 → 2, MAT.5.3.5 → 1, MAT.5.3.6 → 1 soru (toplam 7)
  • Senaryo 4: MAT.5.3.1 → 1, MAT.5.3.2 → 1, MAT.5.3.3 → 2, MAT.5.3.4 → 1, MAT.5.3.5 → 1 soru (toplam 6)
  • Senaryo 5: MAT.5.3.1 → 1, MAT.5.3.2 → 1, MAT.5.3.3 → 2, MAT.5.3.4 → 2, MAT.5.3.5 → 1 soru (toplam 7)

Hangi konuya öncelik vermelisin?

  • En önemli: Açı ölçme (MAT.5.3.3) ve doğruların oluşturduğu açılar (MAT.5.3.4). Her senaryoda var, bazılarında 2'şer soru.
  • Kesin çıkacak: Çizim araçları (MAT.5.3.1) ve çokgen oluşturma (MAT.5.3.5). Beş senaryoda da 1'er soru.
  • Büyük ihtimalle: Çizimlerden çıkarım (MAT.5.3.2), beş senaryonun dördünde.
  • Çıkabilir: Çokgen özellikleri (MAT.5.3.6), üç senaryoda.
  • Az ihtimal: Çember çifti (MAT.5.3.7), sadece Senaryo 1'de. Kısa bir konu, 10 dakikada öğrenirsin.

Son gece çalışma planı

Toplam yaklaşık 3,5 saat. Her bloktan sonra 5 dakika su iç, kalk, gerin.

  1. İlk 30 dakika: Çizim araçları ve çizimlerden çıkarım (konu 1 ve 2). Kodlamaları yüksek sesle oku.
  2. Sonraki 60 dakika: Açı ölçme ve doğruların oluşturduğu açılar (konu 3 ve 4). En çok soru buradan geliyor, örnekleri defterde tekrar çöz.
  3. Sonraki 40 dakika: Çokgenler ve çokgen özellikleri (konu 5 ve 6). Üçgen türlerini ezberle.
  4. Sonraki 15 dakika: Çember çifti ile üçgen (konu 7).
  5. Sonraki 40 dakika: Prova yazılıyı saat tutarak çöz. Kitaba bakma.
  6. Son 25 dakika: Çözüm anahtarıyla puanını hesapla, yanlış yaptığın konunun kodlamasına tekrar bak. Sonra uyu.

1. Temel geometrik çizimler ve araçlar (MAT.5.3.1)

Önce temel kavramları hatırlayalım:

  • Nokta: Yer belirtir, boyutu yoktur. Büyük harfle gösterilir: A noktası.
  • Doğru: İki yönde sonsuza kadar uzar. Başı ve sonu yoktur. AB doğrusu ya da d doğrusu diye okunur.
  • Işın: Bir başlangıç noktası vardır, tek yönde sonsuza uzar. [AB ışını A'dan başlar, B yönüne gider.
  • Doğru parçası: İki ucu da bellidir, uzunluğu ölçülebilir. [AB] doğru parçası.
  • Dikme: Bir doğruya dik (90°) olacak şekilde çizilen doğru.
  • Çember: Bir merkez noktasına eşit uzaklıktaki noktaların oluşturduğu kapalı eğri. Merkezden çembere olan uzaklık yarıçap, yarıçapın 2 katı çap.

Hangi işe hangi araç?

  • Cetvel: Düz çizgi çizer, uzunluk ölçer (doğru, ışın, doğru parçası).
  • Gönye: Dik açı ve dikme çizer.
  • Pergel: Çember çizer, aynı uzunluğu başka yere taşır.
  • İletki (açıölçer): Açıyı derece cinsinden ölçer ve istenen ölçüde açı çizer.

Kodlama

4D Kuralı: Cetvel Düz, Gönye Dik, Pergel Daire, İletki Derece.
Doğru iki yana koşar, ışın tek yana koşar, doğru parçası yerinde durur.

Çözümlü örnek

Soru: Zeynep çapı 8 cm olan bir çember çizmek istiyor. Hangi aracı kullanmalı ve aracı nasıl ayarlamalı?

Çözüm:

  • Çember çizmek için pergel kullanılır.
  • Pergel yarıçap kadar açılır. Yarıçap, çapın yarısıdır.
  • Yarıçap = 8 ÷ 2 = 4 cm.
  • Pergelin sivri ucu merkeze konur, açıklık cetvelle 4 cm yapılır ve pergel bir tur döndürülür.

Soru: d doğrusu üzerindeki A noktasından d doğrusuna bir dikme çizmek için ne yapılır?

Çözüm:

  • Dik açı çizmek için gönye kullanılır.
  • Gönyenin dik açılı köşesi A noktasına, bir kenarı d doğrusunun üstüne yerleştirilir.
  • Gönyenin diğer kenarı boyunca çizgi çekilir. Bu çizgi d doğrusuna diktir, yani aradaki açı 90°'dir.

Yazılıda böyle cevap yaz

Soru kalıbı: "… çizmek için hangi aracı kullanırsın? Nedenini açıkla."

  • Aracın adını yaz: "Pergel kullanırım."
  • Nedenini yaz: "Çünkü pergel çember çizer."
  • Ayarı ya da adımları yaz: "Pergeli yarıçap kadar, yani 4 cm açarım."

2. Çizimlerden çıkarım yapma (MAT.5.3.2)

Çizim yaparken bazı kurallar kendiliğinden ortaya çıkar. Bu kuralları bilmen ve örnekle açıklaman gerekiyor:

  • Bir noktadan sonsuz sayıda doğru geçer.
  • İki farklı noktadan sadece bir doğru geçer.
  • Bir doğruya, doğrunun dışındaki bir noktadan sadece bir dikme çizilebilir.
  • Bir doğruya, doğrunun dışındaki bir noktadan sadece bir paralel doğru çizilebilir.
  • Kesişmeyen ve arasındaki uzaklık hep aynı kalan iki doğruya paralel denir. Paralel doğrular arasında açı oluşmaz.
  • Kesiştiklerinde aralarında 90° açı oluşan doğrulara dik doğrular denir.

Kodlama

Bir nokta: sonsuz yol. İki nokta: tek yol.
Dışarıdan bir nokta, bir dikme, bir paralel.

Çözümlü örnek

Soru: Kâğıda aynı doğru üzerinde olmayan A, B ve C noktaları işaretlendi. Her iki noktadan bir doğru çizilirse toplam kaç doğru çizilir?

Çözüm:

  • İki noktadan sadece bir doğru geçer.
  • İkili eşleşmeler: A ile B, A ile C, B ile C.
  • Toplam 3 doğru çizilir.

Yazılıda böyle cevap yaz

Soru kalıbı: "Ayşe'nin söylediği doğru mu? Açıklayınız."

  • Önce net karar ver: "Doğru değildir." ya da "Doğrudur."
  • Sonra kuralı yaz: "Çünkü iki noktadan sadece bir doğru geçer."
  • Mümkünse küçük bir örnek ekle: "A ve B noktalarından cetvelle ikinci bir düz çizgi çekemeyiz."

3. Açı ölçme (MAT.5.3.3)

İki ışının başlangıç noktasında birleşmesiyle açı oluşur. Ortak noktaya köşe, ışınlara kol denir. ABC açısı ∠ABC diye yazılır; köşe harfi (B) her zaman ortadadır.

Açılar derece (°) ile ölçülür ve iletki kullanılır.

İletkiyle ölçme adımları:

  • İletkinin merkezini açının köşesine koy.
  • İletkinin 0 çizgisini açının bir koluyla çakıştır.
  • Hangi ölçeğin (iç ya da dış sıranın) 0'ı bu kolun üstündeyse o ölçeği takip et.
  • Diğer kolun geçtiği sayıyı o ölçekten oku.

Açı türleri:

  • Dar açı: 0° ile 90° arası (90'dan küçük)
  • Dik açı: tam 90°
  • Geniş açı: 90° ile 180° arası
  • Doğru açı: tam 180° (düz bir çizgi gibi)
  • Tam açı: tam 360° (bir tam tur)
  • Ölçüleri aynı olan açılara eş açılar denir.

Kodlama

Hangi sıfırdan başladıysan, o sıradan oku.
Dar daralır (90'dan az), dik dimdik (90), geniş genişler (90 ile 180 arası), doğru dümdüz (180), tam tur (360).

Çözümlü örnek

Soru: Bir açının bir kolu iletkinin dış ölçeğindeki 0 çizgisinin üstünde. Diğer kol dış ölçekte 140, iç ölçekte 40 sayısının üstünden geçiyor. Açının ölçüsü kaç derecedir, türü nedir?

Çözüm:

  • Kolun üstündeki 0 dış ölçekte, o yüzden dış ölçeği okuruz.
  • Dış ölçekteki sayı 140, yani açı 140°.
  • 140°, 90° ile 180° arasında olduğu için geniş açı.
  • Kontrol: Açı gözle bakınca da dik açıdan büyük görünmeli.

Soru: Saat tam 4'te akrep ile yelkovan arasındaki küçük açı kaç derecedir?

Çözüm:

  • Saatin kadranı tam açıdır: 360°.
  • Kadranda 12 aralık var. Her aralık 360 ÷ 12 = 30°.
  • Saat 4'te yelkovan 12'de, akrep 4'te. Arada 4 aralık var.
  • 4 × 30 = 120°. Bu bir geniş açıdır.

Yazılıda böyle cevap yaz

Soru kalıbı: "Açının ölçüsünü bulunuz ve türünü yazınız."

  • Hangi ölçeği okuduğunu yaz: "Kol dış ölçeğin 0'ında olduğu için dış ölçeği okudum."
  • Ölçüyü birimiyle yaz: "140°" (derece işaretini unutma).
  • Türünü gerekçesiyle yaz: "90° ile 180° arasında olduğu için geniş açıdır."

4. Doğruların oluşturduğu açılar (MAT.5.3.4)

Bu konu en çok soru gelen konu. İyi oku.

İki doğru kesişince 4 açı oluşur:

  • Karşı karşıya duran açılara ters açılar denir. Ters açıların ölçüleri eşittir.
  • Köşesi ve bir kolu ortak olan yan yana açılara komşu açılar denir.
  • Bir doğru üzerindeki yan yana iki açının toplamı 180°'dir (doğru açı).
  • Dört açının toplamı 360°'dir (tam açı).
  • İki doğru dik kesişirse 4 açının hepsi 90° olur.
  • Paralel doğrular kesişmez, aralarında açı oluşmaz.

Üç doğru aynı noktada kesişince 6 açı oluşur. Ters açılar yine eşittir, hepsinin toplamı yine 360°'dir.

Tümler ve bütünler açılar:

  • Ölçüleri toplamı 90° olan iki açı tümler açılardır. Örnek: 30° ile 60°.
  • Ölçüleri toplamı 180° olan iki açı bütünler açılardır. Örnek: 110° ile 70°.
  • Bir doğru üzerindeki komşu iki açı her zaman bütünlerdir.

Kodlama

Çapraz ikiz, yan yana 180.
Tümler kısa kelime, küçük toplam: 90. Bütünler uzun kelime, büyük toplam: 180.

Çözümlü örnek

Soru: İki doğru kesişiyor. Oluşan açılardan biri 35°. Diğer üç açının ölçülerini bulunuz.

Çözüm:

  • 35°'lik açının tersi de 35° olur (ters açılar eşittir).
  • 35°'lik açının komşusu: 180° − 35° = 145°.
  • Bu 145°'lik açının tersi de 145° olur.
  • Açılar: 35°, 145°, 35°, 145°.
  • Kontrol: 35 + 145 + 35 + 145 = 360°. Doğru.

Soru: Üç doğru aynı noktada kesişiyor. Bir doğrunun aynı tarafında yan yana duran üç açıdan ikisi 40° ve 75°. Üçüncü açı kaç derecedir?

Çözüm:

  • Bir doğrunun bir tarafındaki yan yana açıların toplamı 180°'dir.
  • 40° + 75° = 115°.
  • Üçüncü açı: 180° − 115° = 65°.

Soru: 27°'lik açının tümleri, 112°'lik açının bütünleri kaç derecedir?

Çözüm:

  • Tümler, toplamı 90° yapan açıdır: 90° − 27° = 63°.
  • Bütünler, toplamı 180° yapan açıdır: 180° − 112° = 68°.

Yazılıda böyle cevap yaz

Soru kalıbı: "Diğer açıların ölçülerini bulunuz. Hangi özelliği kullandığınızı açıklayınız."

  • Her açı için kuralı yaz: "Ters açılar eşit olduğu için …", "Bir doğru üzerindeki komşu açılar toplamı 180° olduğu için …"
  • İşlemi göster: "180° − 35° = 145°"
  • Sonda kontrol yaz: "Dört açının toplamı 360° oldu."

5. Çokgenleri oluşturma (MAT.5.3.5)

Çokgen, en az üç doğrunun sırayla (ardışık olarak) kesişmesiyle oluşan kapalı şekildir.

  • Birinci doğru ikinciyle, ikinci üçüncüyle kesişir. Bu böyle devam eder.
  • Şeklin kapanması için son doğru da ilk doğruyla kesişmelidir.
  • Kesişen doğruların aradaki parçaları çokgenin kenarlarını, kesişim noktaları köşelerini oluşturur.
  • 3 doğru → üçgen, 4 doğru → dörtgen, 5 doğru → beşgen, 6 doğru → altıgen.

Çokgen olmayan şekiller:

  • Açık şekiller (bir yeri kapanmamış)
  • Kavisli (eğri) kenarı olan şekiller, örneğin daire ve çember
  • Kenarları birbirinin üstünden çapraz geçen şekiller

İki doğru tek başına çokgen oluşturamaz, çünkü kapalı bir alan çevreleyemez. İki doğru paralelse, aynı iki doğruyla kapalı şekil kurulamaz.

Kodlama

Kapı kapanmazsa çokgen olmaz: son doğru ilk doğruya dokunmalı.
Kaç doğru, o kadar kenar, o kadar köşe.

Çözümlü örnek

Soru: Mert 5 doğruyu sırayla kesiştirerek kapalı bir şekil oluşturdu. Bu şeklin adı nedir? Kaç kenarı ve kaç köşesi vardır?

Çözüm:

  • 5 doğru ardışık kesişip kapalı şekil oluşturduğu için şekil bir beşgendir.
  • Her doğrudan bir kenar gelir: 5 kenar.
  • Her ardışık kesişimden bir köşe gelir: 5 köşe.

Yazılıda böyle cevap yaz

Soru kalıbı: "Bu şekil çokgen midir? Açıklayınız."

  • Karar ver: "Çokgen değildir."
  • Tanımla gerekçe göster: "Çünkü çokgen, doğruların ardışık kesişmesiyle oluşan kapalı şekildir. Bu şeklin son kenarı ilk kenarla birleşmemiş, şekil açık kalmış."

6. Çokgenlerin özellikleri (MAT.5.3.6)

Her çokgende:

  • Kenar sayısı = köşe sayısı = iç açı sayısı.
  • Her köşede bir iç açı (şeklin içinde kalan) ve bir dış açı (bir kenarın uzantısıyla oluşan) vardır.
  • Aynı köşedeki iç açı ile dış açı yan yana bir doğru üzerindedir: iç açı + dış açı = 180°.
  • Kenar uzunlukları ve iç açıları hepsi eşit olan çokgene düzgün çokgen denir. Kare, düzgün bir dörtgendir; eşkenar üçgen, düzgün bir üçgendir.

Üçgenin özellikleri:

  • Üçgenin iç açılarının toplamı 180°'dir.
  • Açılarına göre üçgenler: dar açılı (üç açısı da dar), dik açılı (bir açısı 90°), geniş açılı (bir açısı geniş).
  • Kenarlarına göre üçgenler: eşkenar (üç kenar eşit), ikizkenar (iki kenar eşit), çeşitkenar (üç kenar farklı).
  • Eşkenar üçgenin her iç açısı 60°'dir.
  • İkizkenar üçgende eşit kenarların karşısındaki açılar eşittir.
  • Bir üçgende en fazla bir dik açı ya da en fazla bir geniş açı olabilir.

Kodlama

Üçgenin üç açısı yan yana dizilince bir doğru açı eder: 180.
Üç eş eşkenar, iki eş ikizkenar, hiç eş yok çeşitkenar.
İç ile dış, yan yana bir düz çizgi: toplam 180.

Çözümlü örnek

Soru: Bir üçgenin iki iç açısı 90° ve 35°. Üçüncü açıyı bulunuz ve üçgeni açılarına göre sınıflandırınız.

Çözüm:

  • Üçgenin iç açıları toplamı 180°'dir.
  • 90° + 35° = 125°.
  • Üçüncü açı: 180° − 125° = 55°.
  • Bir açısı 90° olduğu için dik açılı üçgendir.

Soru: İkizkenar bir üçgende eşit kenarların arasındaki açı 40°. Diğer iki açı kaç derecedir?

Çözüm:

  • Diğer iki açı eşittir (eşit kenarların karşısındaki açılar).
  • Bu iki açının toplamı: 180° − 40° = 140°.
  • Her biri: 140° ÷ 2 = 70°.

Yazılıda böyle cevap yaz

Soru kalıbı: "Bir üçgende iki geniş açı olabilir mi? Açıklayınız."

  • Karar: "Olamaz."
  • Gerekçe ve işlem: "Geniş açı 90°'den büyüktür. İki geniş açının toplamı 180°'yi geçer. Ama üçgenin üç açısının toplamı sadece 180°'dir. Üçüncü açıya yer kalmaz."

7. Çember çifti ile üçgen kurma (MAT.5.3.7)

Bu konu kısa ama güzel. Mantığı tek cümle: Çemberin merkezinden çember üzerindeki her noktaya olan uzaklık, yarıçaptır.

Nasıl kurulur?

  • A merkezli bir çember ve B merkezli bir çember çiz. İki çember iki noktada kesişsin.
  • Kesişim noktalarından birine C de.
  • A, B ve C noktalarını birleştir. ABC üçgeni oluşur.
  • [AC], A merkezli çemberin yarıçapıdır.
  • [BC], B merkezli çemberin yarıçapıdır.
  • [AB], iki merkez arasındaki uzaklıktır.

Üçgenin türü yarıçaplara bağlıdır:

  • İki çemberin yarıçapı eşitse ve her çember diğerinin merkezinden geçiyorsa üç kenar da eşit olur: eşkenar üçgen.
  • İki çemberin yarıçapı eşit, ama merkezler arası uzaklık farklıysa iki kenar eşit olur: ikizkenar üçgen.
  • İki yarıçap farklı ve merkezler arası uzaklık da bunlardan farklıysa: çeşitkenar üçgen.

Böylece cetvelle ölçmeden, sadece pergelle üçgen türü kurabilirsin. Bu yöntem çok eski bir yöntemdir; Öklid'in "Elemanlar" kitabının ilk önermesi eşkenar üçgeni tam böyle kurar.

Kodlama

Merkezden çembere giden her yol yarıçaptır; aynı pergel açıklığı, aynı kenar.

Çözümlü örnek

Soru: A ve B merkezli iki çemberin yarıçapları 3 cm. Her çember diğerinin merkezinden geçiyor. Çemberlerin kesişim noktalarından biri C. ABC üçgeninin türünü ve çevresini bulunuz.

Çözüm:

  • [AC], A merkezli çemberin yarıçapı: 3 cm.
  • [BC], B merkezli çemberin yarıçapı: 3 cm.
  • B, A merkezli çemberin üstünde olduğu için [AB] de yarıçap: 3 cm.
  • Üç kenar eşit: eşkenar üçgen.
  • Çevre: 3 + 3 + 3 = 9 cm.

Soru: A merkezli çemberin yarıçapı 4 cm, B merkezli çemberin yarıçapı 6 cm, merkezler arası uzaklık 5 cm. C kesişim noktası olmak üzere ABC üçgeni hangi türdür? Çevresi kaç cm?

Çözüm:

  • [AC] = 4 cm (A'nın yarıçapı), [BC] = 6 cm (B'nin yarıçapı), [AB] = 5 cm.
  • Üç kenar da farklı: çeşitkenar üçgen.
  • Çevre: 4 + 6 + 5 = 15 cm.

Yazılıda böyle cevap yaz

  • Her kenarın neden o uzunlukta olduğunu yaz: "[AC] A merkezli çemberin yarıçapıdır, bu yüzden 4 cm'dir."
  • Sonra türünü gerekçesiyle yaz: "Üç kenar da farklı olduğu için çeşitkenar üçgendir."

Prova yazılı

Bu prova, en kapsamlı senaryo olan Senaryo 1'e göre hazırlandı: 7 öğrenme çıktısından 1'er soru. Süre 40 dakika. Toplam 100 puan. Saati kur, kitaba bakmadan başla. Her soruda işlemlerini ve gerekçeni yaz.

Soru 1 (MAT.5.3.1, 12 puan): Elif'in kalem kutusunda cetvel, gönye, pergel ve iletki var. Aşağıdaki çizimler için hangi aracı kullanması gerektiğini ve nasıl kullanacağını yazınız.

  • a) 6 cm uzunluğunda bir [AB] doğru parçası
  • b) Çapı 6 cm olan bir çember
  • c) d doğrusu üzerindeki K noktasından d doğrusuna bir dikme

Soru 2 (MAT.5.3.2, 14 puan): Sınıfta öğrenciler çizimlerinden şu sonuçları çıkardı. Her birinin doğru mu yanlış mı olduğunu yazınız ve nedenini açıklayınız.

  • a) Ali: "İki farklı noktadan sadece bir doğru geçer."
  • b) Selin: "Bir noktadan sadece bir doğru geçer."
  • c) Emir: "Doğrunun dışındaki bir noktadan o doğruya iki farklı dikme çizilebilir."

Soru 3 (MAT.5.3.3, 14 puan): Deniz bir açıyı iletkiyle ölçüyor. Açının bir kolu iletkinin iç ölçeğindeki 0 çizgisinin üstünde. Diğer kol iç ölçekte 65, dış ölçekte 115 sayısının üstünden geçiyor.

  • a) Açının ölçüsü kaç derecedir? Hangi ölçeği okuduğunuzu açıklayınız.
  • b) Bu açı hangi türdendir?
  • c) Saat tam 2'de akrep ile yelkovan arasındaki küçük açı kaç derecedir? Saat tam 6'da bu açı hangi türdendir?

Soru 4 (MAT.5.3.4, 16 puan): Şehrin haritasında iki düz cadde bir kavşakta kesişiyor. Caddeler arasında oluşan açılardan biri 48°.

  • a) Kavşakta oluşan diğer üç açının ölçülerini bulunuz. Kullandığınız özellikleri yazınız.
  • b) 48°'lik açının tümleri kaç derecedir?
  • c) Başka bir kavşakta üç cadde aynı noktada kesişiyor. Bir caddenin aynı tarafında yan yana duran üç açıdan ikisi 50° ve 70°. Üçüncü açıyı ve kavşaktaki altı açının hepsini bulunuz.

Soru 5 (MAT.5.3.5, 14 puan): Ali kâğıda 3 doğru çizdi. Bu doğrulardan ikisi birbirine paralel, üçüncüsü ikisini de kesiyor. Ayşe ise 4 doğruyu sırayla kesiştirdi ve son doğru ilk doğruyu kesti.

  • a) Ali'nin çizimiyle bir çokgen oluşur mu? Açıklayınız.
  • b) Ayşe'nin çizimiyle oluşan şeklin adı nedir? Kaç kenarı, kaç köşesi ve kaç iç açısı vardır?

Soru 6 (MAT.5.3.6, 15 puan): Üçgen biçimindeki bir parkın iki köşesindeki iç açılar 70° ve 40°.

  • a) Üçüncü köşedeki iç açı kaç derecedir?
  • b) Bu üçgeni açılarına ve kenarlarına göre sınıflandırınız. Gerekçenizi yazınız.
  • c) Üçüncü köşedeki dış açı kaç derecedir?
  • d) Bir üçgende iki dik açı olabilir mi? Açıklayınız.

Soru 7 (MAT.5.3.7, 15 puan): Bir öğrenci pergelle, iki noktada kesişen A ve B merkezli iki çember çiziyor. Kesişim noktalarından birine C diyor ve ABC üçgenini oluşturuyor. Her durumda üçgenin türünü ve çevresini bulunuz.

  • a) İki çemberin yarıçapı da 4 cm, her çember diğerinin merkezinden geçiyor.
  • b) A merkezli çemberin yarıçapı 5 cm, B merkezli çemberin yarıçapı 3 cm, merkezler arası uzaklık 6 cm.
  • c) İki çemberin yarıçapı da 5 cm, merkezler arası uzaklık 6 cm.

Prova yazılı çözüm anahtarı

Puanlamada her adımın puanı yazılı. Sonucu doğru ama işlemi ya da gerekçesi eksik olan cevaplara tam puan verme.

Soru 1 çözümü (12 puan)

  • a) Cetvel kullanılır. Cetvelin 0 çizgisinden 6 cm'ye kadar düz çizgi çekilir, uçlara A ve B yazılır. (4 puan)
  • b) Pergel kullanılır. Çap 6 cm ise yarıçap 6 ÷ 2 = 3 cm'dir; pergel 3 cm açılır, sivri ucu merkeze konup döndürülür. (Araç 2 puan, yarıçap işlemi 2 puan)
  • c) Gönye kullanılır. Gönyenin dik köşesi K noktasına, bir kenarı d doğrusuna yerleştirilir, diğer kenar boyunca çizilir. (4 puan)

Soru 2 çözümü (14 puan)

  • a) Doğru. İki farklı noktadan cetvelle sadece bir düz çizgi çekilebilir. (Karar 2 puan, gerekçe 3 puan)
  • b) Yanlış. Bir noktadan her yöne doğru çizilebilir, yani sonsuz sayıda doğru geçer. (Karar 2 puan, gerekçe 2 puan)
  • c) Yanlış. Doğru dışındaki bir noktadan o doğruya sadece bir dikme çizilebilir; gönye tek bir konuma oturur. (Karar 2 puan, gerekçe 3 puan)

Soru 3 çözümü (14 puan)

  • a) Kolun üstündeki 0 iç ölçekte olduğu için iç ölçek okunur. Açı 65°'dir. (Ölçek gerekçesi 3 puan, sonuç 3 puan)
  • b) 65°, 90°'den küçük olduğu için dar açıdır. (2 puan)
  • c) Her saat aralığı 360° ÷ 12 = 30°'dir. Saat 2'de arada 2 aralık var: 2 × 30° = 60°. (4 puan)
  • c devamı) Saat 6'da arada 6 aralık var: 6 × 30° = 180°, yani doğru açıdır. (2 puan)

Soru 4 çözümü (16 puan)

  • a) 48°'lik açının tersi de 48°'dir, çünkü ters açılar eşittir. (2 puan)
  • a devamı) Komşu açı: 180° − 48° = 132°, çünkü bir doğru üzerindeki komşu açıların toplamı 180°'dir. (3 puan)
  • a devamı) 132°'lik açının tersi de 132°'dir. Açılar: 48°, 132°, 48°, 132°. Kontrol: toplam 360°. (2 puan)
  • b) Tümler: 90° − 48° = 42°. (3 puan)
  • c) Bir doğrunun bir tarafındaki açıların toplamı 180°'dir: 180° − (50° + 70°) = 180° − 120° = 60°. (4 puan)
  • c devamı) Ters açılar eşit olduğundan altı açı: 50°, 70°, 60°, 50°, 70°, 60°. Kontrol: toplam 360°. (2 puan)

Soru 5 çözümü (14 puan)

  • a) Oluşmaz. Paralel iki doğru birbirini hiç kesmez. Çokgen için doğruların sırayla kesişmesi ve son doğrunun ilk doğruyla kesişmesi gerekir. Bu çizimde şekil kapanmaz, bir taraf hep açık kalır. (Karar 2 puan, gerekçe 5 puan)
  • b) 4 doğru ardışık kesişip kapalı şekil oluşturduğu için şekil dörtgendir. (2 puan)
  • b devamı) 4 kenar, 4 köşe ve 4 iç açısı vardır; çünkü çokgende kenar, köşe ve iç açı sayıları eşittir. (5 puan)

Soru 6 çözümü (15 puan)

  • a) 70° + 40° = 110°. Üçüncü açı: 180° − 110° = 70°. (4 puan)
  • b) Üç açı da 90°'den küçük (70°, 40°, 70°), bu yüzden dar açılı üçgendir. (2 puan)
  • b devamı) İki açı eşit (70° ve 70°), eşit açıların karşısındaki kenarlar da eşittir; bu yüzden ikizkenar üçgendir. (3 puan)
  • c) İç açı + dış açı = 180°. Dış açı: 180° − 70° = 110°. (3 puan)
  • d) Olamaz. İki dik açının toplamı 90° + 90° = 180°'dir. Üçgenin üç açısının toplamı da 180° olduğu için üçüncü açı 0° olur; böyle bir üçgen kurulamaz. (3 puan)

Soru 7 çözümü (15 puan)

  • a) [AC] = 4 cm ve [BC] = 4 cm (yarıçaplar). Her çember diğerinin merkezinden geçtiği için [AB] de 4 cm. Üç kenar eşit: eşkenar üçgen. Çevre: 4 + 4 + 4 = 12 cm. (Kenar gerekçesi 2 puan, tür 2 puan, çevre 1 puan)
  • b) [AC] = 5 cm, [BC] = 3 cm, [AB] = 6 cm. Üç kenar farklı: çeşitkenar üçgen. Çevre: 5 + 3 + 6 = 14 cm. (Kenar gerekçesi 2 puan, tür 2 puan, çevre 1 puan)
  • c) [AC] = 5 cm, [BC] = 5 cm, [AB] = 6 cm. İki kenar eşit: ikizkenar üçgen. Çevre: 5 + 5 + 6 = 16 cm. (Kenar gerekçesi 2 puan, tür 2 puan, çevre 1 puan)

Sınav sabahı 10 dakikalık son tekrar

Kahvaltıdan sonra şu listeyi bir kez yüksek sesle oku:

  • Pergel yarıçap kadar açılır; yarıçap çapın yarısıdır.
  • İki noktadan tek doğru geçer; bir noktadan sonsuz doğru geçer.
  • Doğru dışındaki bir noktadan tek dikme, tek paralel çizilir.
  • Dar açı 90°'den küçük, dik açı 90°, geniş açı 90° ile 180° arası, doğru açı 180°, tam açı 360°.
  • İletkide kolun üstündeki 0 hangi ölçekteyse o ölçeği oku.
  • Saat kadranında her aralık 30°.
  • Ters açılar eşittir; bir doğru üzerindeki komşu açıların toplamı 180°'dir.
  • Tümler toplamı 90°, bütünler toplamı 180°.
  • Çokgende kenar = köşe = iç açı sayısı; son doğru ilk doğruyu kesmeli.
  • Üçgenin iç açıları toplamı 180°; iç açı + dış açı = 180°.
  • Eşkenar üçgenin her açısı 60°; ikizkenarda eşit kenarların karşısındaki açılar eşit.
  • Çember çiftinde merkezden kesişim noktasına giden kenar, o çemberin yarıçapıdır.

Tüm kodlamalar:

  • 4D Kuralı: Cetvel Düz, Gönye Dik, Pergel Daire, İletki Derece.
  • Doğru iki yana koşar, ışın tek yana koşar, doğru parçası yerinde durur.
  • Bir nokta: sonsuz yol. İki nokta: tek yol.
  • Dışarıdan bir nokta, bir dikme, bir paralel.
  • Hangi sıfırdan başladıysan, o sıradan oku.
  • Dar daralır, dik dimdik, geniş genişler, doğru dümdüz, tam tur.
  • Çapraz ikiz, yan yana 180.
  • Tümler kısa kelime küçük toplam 90; bütünler uzun kelime büyük toplam 180.
  • Kapı kapanmazsa çokgen olmaz.
  • Kaç doğru, o kadar kenar, o kadar köşe.
  • Üçgenin üç açısı bir doğru açı eder: 180.
  • Üç eş eşkenar, iki eş ikizkenar, hiç eş yok çeşitkenar.
  • İç ile dış yan yana: toplam 180.
  • Aynı pergel açıklığı, aynı kenar.

Yazılı bitti, sırada ne var?

Bu yazılı bitince matematiği yazılıdan yazılıya değil, her hafta düzenli çalışmak istersen Derece Kampüsü koçları sana haftalık plan hazırlayıp seni takip edebilir. İstersen koçluk paketlerini incele.

Sık sorulan sorular

5. sınıf matematik 1. yazılı ne zaman?

OYSS takvimine göre 5. sınıf matematik 1. dönem 1. yazılısı 5 Kasım 2026 Perşembe günü yapılıyor ve 40 dakika sürüyor. Okulunun saat ve ders bilgisini öğretmeninden teyit et.

Yazılıda test sorusu var mı?

Hayır. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplı. Bu yüzden işlemlerini ve gerekçeni yazman çok önemli; sadece sonuç yazarsan puan kaybedersin.

Hangi senaryonun çıkacağını nasıl öğrenirim?

Senaryoyu okulundaki matematik öğretmenleri seçer. Öğretmenine sorabilirsin. Bilmiyorsan bu sayfadaki bütün konulara çalış; açılar her senaryoda en çok soru gelen konu.

Sınava iletki ve pergel götürmeli miyim?

Sorular genelde araç kullanmayı anlatmanı ister ama bazı okullar ölçme ya da çizim de yaptırabilir. Cetvel, gönye, pergel ve iletkini çantana koymak en güvenlisi.

Üçgenin iç açıları toplamı da yazılıda çıkar mı?

Evet, çıkabilir. Çokgen özellikleri konusunda üçgenin iç açıları toplamının 180° olduğu ve üçgen türleri yer alıyor. Diğer çokgenlerin iç açıları toplamı ise bu yazılının konusu değil.

Okumak güzel, çalışmak daha güzel

Sana özel program ve birebir koçlukla bu bilgileri sonuca dönüştür.