BLOG100 ile paketleri incele →
Yarın matematik yazılın var ve konulara yeterince bakamadıysan panik yapma. Bu sayfa tam olarak bu gece için hazırlandı. Kapsam beş öğrenme çıktısından ibaret; doğru sırayla çalışırsan birkaç saatte toparlanır.
Burada MEB'in 2026-2027 için belirlediği 1. yazılı senaryolarının hepsini inceleyerek hazırladığım konu notları, her başlıkta kodlamalar, işlem basamaklarıyla çözümlü örnekler ve en kapsamlı senaryoya göre kurulmuş bir prova yazılı + puanlı çözüm anahtarı var.
Nasıl kullanacaksın: önce "Yazılıda neler çıkacak?" kısmına bak, sonra çalışma planını takip et. Örnekleri okuyup geçme; kâğıt kalem al ve kendin çöz. En sonda prova yazılıyı 40 dakika süre tutarak çöz ve çözüm anahtarıyla kendini puanla.
Tüm sınıflar: matematik yazılı hazırlık sayfasına git →
Yazılıda neler çıkacak?
- Tarih: 5 Kasım 2026 Perşembe (okul geneli ortak yazılı, OYSS)
- Süre: 40 dakika
- Format: Açık uçlu ve kısa cevaplı sorular. Test yok.
- Soru sayısı: Okulunun seçtiği senaryoya göre 6 ile 9 arası
- Temalar: Sayılar (4 öğrenme çıktısı) ve Nicelikler ve Değişimler (1 öğrenme çıktısı)
Kapsamdaki öğrenme çıktıları
- MAT.9.1.1 Gerçek sayıların üslü ve köklü gösterimleriyle yapılan işlemlere dair muhakeme yapabilme
- MAT.9.1.2 Gerçek sayı aralıklarının gösteriminde ve aralıklarla ilgili işlemlerde küme sembol ve işlemlerinden yararlanabilme
- MAT.9.1.3 Farklı sayı kümelerinin özellikleri hakkında muhakeme yapabilme
- MAT.9.1.4 Gerçek sayıların işlem özelliklerini cebirsel olarak ifade etmede analojik akıl yürütebilme
- MAT.9.2.1 f(x) = x doğrusal referans fonksiyonunun ve bundan türetilen g(x) = a · f(x ± r) ± k (a ≠ 0) doğrusal fonksiyonlarının nitel özelliklerine ilişkin muhakeme yapabilme
Senaryolara göre soru dağılımı
- Senaryo 1 (8 soru): MAT.9.1.1 → 3, MAT.9.1.2 → 2, MAT.9.1.3 → 1, MAT.9.1.4 → 2 (MAT.9.2.1 yok)
- Senaryo 2 (6 soru): MAT.9.1.1 → 2, MAT.9.1.2 → 1, MAT.9.1.3 → 1, MAT.9.1.4 → 1, MAT.9.2.1 → 1
- Senaryo 3 (9 soru): MAT.9.1.1 → 2, MAT.9.1.2 → 2, MAT.9.1.3 → 1, MAT.9.1.4 → 2, MAT.9.2.1 → 2
- Senaryo 4 (7 soru): MAT.9.1.1 → 3, MAT.9.1.2 → 1, MAT.9.1.3 → 1, MAT.9.1.4 → 2 (MAT.9.2.1 yok)
Her senaryoda çıkanlar: önceliğin bu
- Üslü ve köklü ifadeler (MAT.9.1.1): her senaryoda 2-3 soru. Yazılının en büyük parçası. En çok zamanı buna ver.
- Özdeşlikler (MAT.9.1.4): her senaryoda 1-2 soru. Tam kare ve iki kare farkı; kısa sürede öğrenilir, hızlı puan getirir.
- Aralıklar (MAT.9.1.2): her senaryoda 1-2 soru. Kesişim, birleşim, fark; kuralı bir kez oturtunca hata yapmazsın.
- Sayı kümeleri (MAT.9.1.3): her senaryoda 1 soru. Genellikle "bu iddia doğru mu, gerekçe yaz" şeklinde gelir.
- Doğrusal fonksiyonlar (MAT.9.2.1): sadece Senaryo 2 ve 3'te. Senaryon 1 veya 4 ise bu bölümü en sona bırak.
Son gece çalışma planı
Toplam yaklaşık 3,5 saat. Her bölüm arasında 5 dakikalık molayı atlama; süreler molalar hariç.
- 0:00-0:10 "Yazılıda neler çıkacak?" kısmını oku, senaryonu belirle.
- 0:10-0:55 Üslü ve köklü ifadeler (MAT.9.1.1). Kuralları bir kâğıda yaz, örnekleri bakmadan tekrar çöz.
- 0:55-1:25 Aralıklar (MAT.9.1.2). Her işlemi sayı doğrusu çizerek yap.
- 1:25-1:45 Sayı kümeleri (MAT.9.1.3). Kapalılık listesini ve karşı örnekleri ezberle.
- 1:45-2:15 Özdeşlikler (MAT.9.1.4). Üç özdeşliği üçer kez yaz, sayısal örnekleri çöz.
- 2:15-2:40 Doğrusal fonksiyonlar (MAT.9.2.1). Senaryon 1 veya 4 ise bu 25 dakikayı üslü-köklü tekrarına ver.
- 2:40-3:20 Prova yazılıyı 40 dakika süre tutarak çöz.
- 3:20-3:35 Çözüm anahtarıyla puanla, kaçırdığın adımları kırmızıyla yaz. Sonra uyu.
1. Üslü ve köklü ifadeler (MAT.9.1.1)
Bu bölümde iki şey ölçülür: kuralları doğru uygulamak ve "bu genelleme doğru mu?" sorusuna gerekçeli cevap vermek (muhakeme).
Üslü ifadelerin kuralları
- aⁿ, a'nın n kez kendisiyle çarpımıdır: 2⁴ = 2 · 2 · 2 · 2 = 16.
- a ≠ 0 için a⁰ = 1.
- Negatif üs: a⁻ⁿ = 1/aⁿ. Örnek: 2⁻³ = 1/8, (2/3)⁻² = (3/2)² = 9/4.
- Aynı tabanlı çarpım: aᵐ · aⁿ = a^(m+n). Örnek: 3² · 3⁵ = 3⁷.
- Aynı tabanlı bölüm: aᵐ ÷ aⁿ = a^(m−n). Örnek: 5⁶ ÷ 5⁴ = 5².
- Üssün üssü: (aᵐ)ⁿ = a^(m·n). Örnek: (2³)⁴ = 2¹².
- Çarpımın ve bölümün üssü: (a · b)ⁿ = aⁿ · bⁿ ve (a/b)ⁿ = aⁿ/bⁿ.
- Negatif tabanda parantez önemlidir: (−2)⁴ = 16 ama −2⁴ = −16. Negatif sayının çift kuvveti pozitif, tek kuvveti negatiftir.
- Toplamada üsler toplanmaz: 2⁵ + 2⁵ = 2 · 2⁵ = 2⁶. Ortak çarpan parantezine alınır.
Köklü ifadelerin kuralları
- ⁿ√a, n. kuvveti a olan sayıdır: ³√8 = 2 çünkü 2³ = 8.
- Kök derecesi çift ise kök içi negatif olamaz (gerçek sayılarda √(−4) tanımsız). Tek dereceli kökte olabilir: ³√(−27) = −3.
- Rasyonel üs ile kök birbirine dönüşür: a^(m/n) = ⁿ√(aᵐ) = (ⁿ√a)ᵐ, (a > 0). Örnek: 8^(2/3) = (³√8)² = 4.
- Çarpma ve bölme: √a · √b = √(a · b) ve √a ÷ √b = √(a/b) (a ≥ 0, b > 0).
- Kök dışına çıkarma: √72 = √(36 · 2) = 6√2.
- Toplama ve çıkarma sadece kök içleri aynıysa yapılır: 5√3 + 2√3 = 7√3.
- Kök toplamı dağıtmaz: √(a + b) ≠ √a + √b. Karşı örnek: √(9 + 16) = 5 ama √9 + √16 = 7.
- Paydayı rasyonel yapma: 6/√3 = 6√3/3 = 2√3. Payda √a − √b ise eşleniği √a + √b ile genişlet.
Muhakeme: iki üslü sayıyı karşılaştırma
Tabanları farklı sayıları karşılaştırmak için üsleri eşitle. 2³⁰ = (2³)¹⁰ = 8¹⁰ ve 3²⁰ = (3²)¹⁰ = 9¹⁰. Üsler eşit, 8 < 9 olduğundan 2³⁰ < 3²⁰.
Kodlama
"Çarpınca TOPLA, bölünce ÇIKAR, kuvvete binince ÇARP": aynı tabanda üsler ne yapar, bu cümle söyler.
"Eksi üs, ters dönüş bileti": a⁻ⁿ gördüğün an sayıyı ters çevir, üs artıya döner.
"Pay içeri girer, payda kapıda bekler": a^(m/n) yazımında pay (m) kökün içindeki üs, payda (n) kökün derecesidir.
"Kök toplamı sevmez, çarpımı sever": √(a·b) = √a·√b doğru, √(a+b) = √a+√b yanlış.
Çözümlü örnek 1
Soru: (2⁻³ · 4²) ÷ 8⁻¹ işleminin sonucunu bulunuz.
- Tüm sayıları 2 tabanına çevir: 4² = (2²)² = 2⁴ ve 8⁻¹ = (2³)⁻¹ = 2⁻³.
- Pay: 2⁻³ · 2⁴ = 2^(−3+4) = 2¹.
- Bölme: 2¹ ÷ 2⁻³ = 2^(1−(−3)) = 2⁴.
- Sonuç: 2⁴ = 16.
Çözümlü örnek 2
Soru: 27^(2/3) + 16^(−3/4) toplamını bulunuz.
- 27^(2/3) = (³√27)² = 3² = 9.
- 16^(−3/4) = 1/16^(3/4) = 1/(⁴√16)³ = 1/2³ = 1/8.
- Toplam: 9 + 1/8 = 73/8.
Çözümlü örnek 3
Soru: √50 + √18 − √8 işleminin sonucunu bulunuz.
- √50 = √(25 · 2) = 5√2
- √18 = √(9 · 2) = 3√2
- √8 = √(4 · 2) = 2√2
- Kök içleri aynı oldu: 5√2 + 3√2 − 2√2 = 6√2.
Çözümlü örnek 4
Soru: 4/(√7 − √3) ifadesinin paydasını rasyonel yapınız.
- Eşlenikle genişlet: 4(√7 + √3) / ((√7 − √3)(√7 + √3)).
- Payda iki kare farkı: (√7)² − (√3)² = 7 − 3 = 4.
- Sonuç: 4(√7 + √3)/4 = √7 + √3.
Yazılıda böyle cevap yaz
Soru kalıbı: "Ali, 2⁵ + 2⁵ = 2¹⁰ yazmıştır. Ali'nin hatasını açıklayıp doğru sonucu bulunuz."
Puan getiren cevap: "Ali, toplama işleminde üsleri toplamış; üsler yalnızca aynı tabanlı sayılar ÇARPILIRKEN toplanır. Doğrusu: 2⁵ + 2⁵ = 2 · 2⁵ = 2¹ · 2⁵ = 2⁶ = 64. Kontrol: 32 + 32 = 64."
2. Gerçek sayı aralıkları ve küme işlemleri (MAT.9.1.2)
Aralık, sayı doğrusunun kesintisiz bir parçasıdır. Hem aralık gösterimini hem de küme gösterimini bilmen gerekir.
Aralık türleri
- Kapalı aralık: [a, b] = {x ∈ ℝ : a ≤ x ≤ b}. Uçlar dahil; sayı doğrusunda dolu nokta.
- Açık aralık: (a, b) = {x ∈ ℝ : a < x < b}. Uçlar dahil değil; sayı doğrusunda boş nokta.
- Yarı açık aralıklar: [a, b) = {x ∈ ℝ : a ≤ x < b} ve (a, b] = {x ∈ ℝ : a < x ≤ b}.
- Sınırsız aralıklar: [a, ∞) = {x ∈ ℝ : x ≥ a}, (−∞, b) = {x ∈ ℝ : x < b}. Gerçek sayılar: ℝ = (−∞, ∞).
- ∞ bir sayı değildir, ulaşılamaz; bu yüzden yanında her zaman yuvarlak parantez olur.
Aralıklarla küme işlemleri
- Kesişim (A ∩ B): iki aralıkta da olan sayılar. "ve" bağlacı.
- Birleşim (A ∪ B): en az birinde olan sayılar. "veya" bağlacı.
- Fark (A \ B): A'da olup B'de olmayan sayılar.
- Tümleyen (A'): ℝ'de olup A'da olmayan sayılar. Tümleyende uç noktaların durumu tersine döner: dahil olan uç dışarı çıkar, dahil olmayan içeri girer.
- En güvenli yöntem: iki aralığı aynı sayı doğrusunun üstüne alt alta çiz, sonra işlemi oku.
Kodlama
"Köşeli kucaklar, yuvarlak kaçar": köşeli parantez uç noktayı içine alır, yuvarlak dışarıda bırakır.
"Sonsuza kapı kapanmaz": ∞ ve −∞ yanında hep yuvarlak parantez.
"Kesişim VE ister, birleşim VEYA'ya razı."
"Tümleyende uçlar taraf değiştirir": [ olan ( olur, ( olan [ olur.
Çözümlü örnek 1
Soru: A = [−3, 4) ve B = (1, 7] olduğuna göre A ∩ B, A ∪ B, A \ B ve B \ A kümelerini bulunuz.
- Sayı doğrusunda A: −3 dolu, 4 boş. B: 1 boş, 7 dolu.
- A ∩ B: ortak bölge 1 ile 4 arası. 1, B'ye dahil değil; 4, A'ya dahil değil. Sonuç (1, 4).
- A ∪ B: −3'ten 7'ye kesintisiz. −3 A'da dahil, 7 B'de dahil. Sonuç [−3, 7].
- A \ B: A'dan 1'den büyük kısmı çıkar. 1, B'de olmadığı için A'da kalır. Sonuç [−3, 1].
- B \ A: B'den 4'ten küçük kısmı çıkar. 4, A'da olmadığı için B'de kalır. Sonuç [4, 7].
Çözümlü örnek 2
Soru: Bir aşı 2 °C ile 8 °C arasında (2 ve 8 dahil) saklanmalıdır. Bu sıcaklıkları aralık ve küme gösterimiyle yazıp tümleyenini bulunuz.
- Aralık: [2, 8]. Küme: {x ∈ ℝ : 2 ≤ x ≤ 8}.
- Tümleyen (aşının bozulduğu sıcaklıklar): uçlar dışarı çıkar. (−∞, 2) ∪ (8, ∞).
Çözümlü örnek 3
Soru: [−2, 5) aralığında kaç tam sayı vardır?
- −2 dahil, 5 dahil değil.
- Tam sayılar: −2, −1, 0, 1, 2, 3, 4.
- Cevap: 7 tam sayı.
Yazılıda böyle cevap yaz
Soru kalıbı: "A ∩ B kümesini aralık olarak yazınız."
Puan getiren cevap: önce iki aralığı sayı doğrusunda göster (dolu/boş noktalarla), sonra "ortak bölge şu sayılar arasındadır; şu uç dahildir çünkü iki kümede de vardır, şu uç dahil değildir çünkü B'de yoktur" diye gerekçeyi bir cümleyle yaz, en son sonucu ver.
3. Sayı kümeleri ve özellikleri (MAT.9.1.3)
Sayı kümeleri
- Doğal sayılar: ℕ = {0, 1, 2, 3, ...}
- Tam sayılar: ℤ = {..., −2, −1, 0, 1, 2, ...}
- Rasyonel sayılar: ℚ = {a/b : a, b ∈ ℤ ve b ≠ 0}. Ondalık açılımı ya sonludur ya da devirlidir. Örnek: 0,25 = 1/4 ve 0,363636... = 36/99 = 4/11.
- İrrasyonel sayılar (𝕀): a/b biçiminde yazılamayan sayılar. Ondalık açılımı sonsuz ve devirsizdir. Örnek: √2, √3, π.
- Gerçek sayılar: ℝ = ℚ ∪ 𝕀. Ayrıca ℚ ∩ 𝕀 = ∅.
- Kapsama: ℕ ⊂ ℤ ⊂ ℚ ⊂ ℝ ve 𝕀 ⊂ ℝ.
İşlemlere göre kapalılık
Bir küme bir işleme göre kapalıysa, kümeden alınan iki elemanın işlem sonucu yine o kümededir.
- ℕ: toplama ve çarpmaya göre kapalı; çıkarma (2 − 5 = −3) ve bölmeye (1 ÷ 2) göre kapalı değil.
- ℤ: toplama, çıkarma ve çarpmaya göre kapalı; bölmeye göre kapalı değil (1 ÷ 2 = 1/2).
- ℚ: toplama, çıkarma, çarpma ve (sıfıra bölme hariç) bölmeye göre kapalı.
- 𝕀: hiçbir işleme göre kapalı değil. √2 + (−√2) = 0 ve √2 · √2 = 2.
- ℝ: dört işleme göre kapalı (sıfıra bölme hariç).
Sıralama ve yoğunluk
- ℕ ve ℤ'de her sayının bir sonraki (ardışık) sayısı vardır: 4'ten sonra 5 gelir.
- ℚ ve ℝ yoğundur: iki farklı sayı arasında sonsuz sayıda sayı vardır. a < b ise (a + b)/2 sayısı ikisinin arasındadır. Bu yüzden "1/2'den sonraki rasyonel sayı" diye bir sayı yoktur.
İspat ve çürütme
- Bir genellemeyi birkaç örnekle göstermek ispat değildir.
- Bir genellemeyi çürütmek için tek bir karşı örnek yeter.
- Doğrudan ispat örneği: iki rasyonel sayının toplamı rasyoneldir. a/b + c/d = (ad + bc)/(bd). Pay ve payda tam sayıdır, b ≠ 0 ve d ≠ 0 olduğundan bd ≠ 0. O hâlde toplam rasyoneldir.
Kodlama
"Matruşka bebek: ℕ en küçük bebek, onu ℤ içine alır, ℤ'yi ℚ, en dışta ℝ."
"İrrasyonel kimseye sadık değil": √2 · √2 = 2, kendi kümesinden kaçar.
"Örnek ikna eder, karşı örnek yıkar."
"Rasyonelde sıradaki yok, araya hep biri sığar."
Çözümlü örnek 1
Soru: "İki irrasyonel sayının çarpımı her zaman irrasyoneldir." iddiasını değerlendiriniz.
- İddia "her zaman" diyor; çürütmek için bir karşı örnek yeter.
- √2 ve √8 irrasyoneldir. Çarpımları: √2 · √8 = √16 = 4.
- 4 rasyoneldir. İddia yanlıştır; 𝕀 çarpmaya göre kapalı değildir.
Çözümlü örnek 2
Soru: 0,35 ile 0,36 arasında üç rasyonel ve bir irrasyonel sayı yazınız.
- Rasyonel: 0,351; 0,355; 0,359 (sonlu ondalık oldukları için rasyonel).
- İrrasyonel: √2/4. Kontrol: (0,35)² = 0,1225 ve (0,36)² = 0,1296. (√2/4)² = 2/16 = 0,125 ve bu iki değer arasında. √2/4 ≈ 0,3536.
- √2 irrasyonel olduğundan √2/4 de irrasyoneldir.
Yazılıda böyle cevap yaz
Soru kalıbı: "Aşağıdaki ifadenin doğru olup olmadığını gerekçesiyle belirtiniz."
Puan getiren cevap: "Doğru/Yanlış" yaz, ardından yanlışsa karşı örneği işlemle göster, doğruysa genel gösterimle (a/b, c/d gibi harflerle) neden doğru olduğunu açıkla. Sadece "yanlış" yazmak puan getirmez.
4. İşlem özelliklerini cebirsel ifade etme (MAT.9.1.4)
Bu öğrenme çıktısı, sayılarla yaptığın işlemlerdeki düzeni harflerle (cebirsel olarak) yazmayı ister. Analojik akıl yürütme: sayısal örneklerdeki benzerlikten genel kurala gitmek.
İşlem özellikleri
- Değişme: a + b = b + a ve a · b = b · a
- Birleşme: (a + b) + c = a + (b + c) ve (a · b) · c = a · (b · c)
- Dağılma: a · (b + c) = a · b + a · c
- Etkisiz eleman: toplamada 0, çarpmada 1
- Ters eleman: a'nın toplamaya göre tersi −a, çarpmaya göre tersi 1/a (a ≠ 0)
Özdeşlikler (dağılma özelliğinden doğar)
- (a + b)(c + d) = ac + ad + bc + bd
- Tam kare (toplam): (a + b)² = a² + 2ab + b²
- Tam kare (fark): (a − b)² = a² − 2ab + b²
- İki kare farkı: a² − b² = (a − b)(a + b)
- Alan modeli: kenarı a + b olan kare; içinde a² ve b² alanlı iki kare, ab alanlı iki dikdörtgen vardır. Toplam alan a² + 2ab + b².
- (a + b)² ≠ a² + b². Karşı örnek: (3 + 4)² = 49 ama 3² + 4² = 25. Aradaki fark 2ab = 24.
Analojik akıl yürütme örneği
3 · 5 = 15 = 4² − 1, 7 · 9 = 63 = 8² − 1, 10 · 12 = 120 = 11² − 1. Ortadaki sayıya n dersen genelleme: (n − 1)(n + 1) = n² − 1. Bu, iki kare farkının özel hâlidir.
Kodlama
"Kare, İki Kat, Kare": (a + b)² için baştakinin karesi, ikisinin çarpımının iki katı, sondakinin karesi.
"Ortadaki terim işaret taşır": (a − b)²'de sadece 2ab eksi olur, b² her zaman artıdır.
"Karelerin kavgası, fark ile toplamın el sıkışmasıyla biter": a² − b² = (a − b)(a + b).
Çözümlü örnek 1
Soru: 98² sayısını özdeşlik kullanarak hesaplayınız.
- 98 = 100 − 2 yaz.
- (100 − 2)² = 100² − 2 · 100 · 2 + 2²
- = 10000 − 400 + 4 = 9604.
Çözümlü örnek 2
Soru: 2025² − 2024² işleminin sonucunu bulunuz.
- İki kare farkı: (2025 − 2024)(2025 + 2024)
- = 1 · 4049 = 4049.
Çözümlü örnek 3
Soru: a + b = 7 ve a · b = 10 ise a² + b² kaçtır?
- (a + b)² = a² + 2ab + b² olduğundan a² + b² = (a + b)² − 2ab.
- = 7² − 2 · 10 = 49 − 20 = 29.
Yazılıda böyle cevap yaz
Soru kalıbı: "Verilen işlemi özdeşlik kullanarak hesaplayınız."
Puan getiren cevap: önce hangi özdeşliği kullandığını harflerle yaz (ör. "a² − b² = (a − b)(a + b)"), sonra a ve b yerine ne koyduğunu belirt, en son sayısal sonucu ver. Hesap makinesiyle bulunmuş gibi sadece sonucu yazmak puanın çoğunu kaybettirir.
5. Doğrusal fonksiyonlar ve nitel özellikleri (MAT.9.2.1)
Referans fonksiyon: f(x) = x
- Tanım kümesi ve görüntü kümesi ℝ.
- Grafiği orijinden geçen, 1. ve 3. bölgeden geçen doğrudur (y = x doğrusu).
- Artandır: x büyüdükçe f(x) de büyür. Eğimi (değişim oranı) 1'dir.
- x > 0 iken pozitif, x < 0 iken negatif, x = 0 iken sıfırdır.
Türetilen fonksiyon: g(x) = a · f(x − r) + k
f(x) = x olduğundan g(x) = a(x − r) + k olur. Her parametrenin grafiğe etkisi:
- r (yatay öteleme): f(x − r) grafiği r birim SAĞA, f(x + r) grafiği r birim SOLA kayar.
- a (eğim): a > 0 ise g artan, a < 0 ise g azalandır. a negatifse grafik x eksenine göre yansır. a'nın büyüklüğü 1'den büyükse doğru dikleşir, 0 ile 1 arasındaysa yatıklaşır.
- k (düşey öteleme): +k ise k birim YUKARI, −k ise k birim AŞAĞI kayar.
- (r, k) noktası her zaman g'nin grafiğindedir: g(r) = a · 0 + k = k.
- Değişim oranı sabittir: x 1 birim artınca g(x) a birim değişir.
- y eksenini kestiği nokta: x = 0 koy, (0, g(0)).
- x eksenini kestiği nokta (sıfır): g(x) = 0 denklemini çöz.
Kodlama
"İçerisi yalancı, dışarısı dürüst": parantez içindeki −r sağa götürür (ters), dışarıdaki +k yukarı götürür (düz).
"a'nın işareti yokuşu söyler": artı tırmanır (artan), eksi kayar (azalan).
"Sıfırı bul: g'yi sıfıra eşitle; y'yi kes: x'e sıfır ver."
Çözümlü örnek 1
Soru: g(x) = 2 · f(x − 3) + 1 fonksiyonunu f(x) = x'ten elde etmek için yapılan dönüşümleri yazınız; g'nin artan/azalan olduğunu, eksenleri kestiği noktaları ve pozitif olduğu aralığı bulunuz.
- Dönüşümler: f grafiği 3 birim sağa ötelenir, düşey doğrultuda 2 kat uzatılır, sonra 1 birim yukarı ötelenir.
- Düzenle: g(x) = 2(x − 3) + 1 = 2x − 6 + 1 = 2x − 5.
- a = 2 > 0 olduğundan g artandır.
- y ekseni: g(0) = −5, nokta (0, −5).
- x ekseni: 2x − 5 = 0, x = 5/2, nokta (5/2, 0).
- g artan ve sıfırı 5/2 olduğundan x > 5/2 için pozitiftir: (5/2, ∞).
Çözümlü örnek 2
Soru: 600 litre su bulunan bir depo dakikada 15 litre sabit hızla boşalıyor. Depodaki su miktarını zamana bağlı yazınız ve yorumlayınız.
- t dakika sonra su miktarı: V(t) = 600 − 15t = −15t + 600.
- a = −15 < 0: fonksiyon azalan; her dakika 15 litre azalır.
- Depo boşalınca V(t) = 0: −15t + 600 = 0, t = 40 dakika.
- g(x) = a · f(x − r) + k biçiminde: V(t) = −15 · f(t − 40). Burada a = −15, r = 40, k = 0. (40, 0) noktası "40. dakikada su sıfır" demektir.
- Bağlamda tanım kümesi [0, 40] olur.
Çözümlü örnek 3
Soru: Grafiği (1, 4) ve (3, 10) noktalarından geçen doğrusal fonksiyonu a · f(x − r) + k biçiminde yazınız.
- Değişim oranı: a = (10 − 4)/(3 − 1) = 6/2 = 3.
- (1, 4) noktası grafikte olduğundan r = 1, k = 4 seçilebilir: g(x) = 3 · f(x − 1) + 4.
- Düzenle: g(x) = 3x − 3 + 4 = 3x + 1. Kontrol: g(3) = 10.
Yazılıda böyle cevap yaz
Soru kalıbı: "g fonksiyonunun nitel özelliklerini (artan/azalan, eksenleri kestiği noktalar, işareti) açıklayınız."
Puan getiren cevap: önce g(x)'i açık hâle getir, sonra her özelliği ayrı satırda gerekçesiyle yaz: "a = −2 < 0 olduğu için azalandır", "g(0) = 4 olduğu için y eksenini (0, 4)'te keser" gibi. Gerekçesiz "azalan" yazmak eksik puan alır.
Prova yazılı
Senaryo 3'e göre hazırlandı (en kapsamlı senaryo, 9 madde). MAT.9.1.4'ün iki maddesi 6. soruda a ve b şıkları olarak birleştirildi. Süre 40 dakika, toplam 100 puan. Hesap makinesi kullanma, tüm işlemleri göster.
Soru 1 (MAT.9.1.1, 14 puan)
a) 8^(2/3) · 4^(−1/2) ÷ 2⁻³ işleminin sonucunu bulunuz. (8 puan)
b) Elif defterine "2⁵ + 2⁵ = 2¹⁰" yazmıştır. Elif'in hatasını açıklayınız ve doğru sonucu üslü ifade olarak yazınız. (6 puan)
Soru 2 (MAT.9.1.1, 12 puan)
Dikdörtgen biçimindeki bir sebze bahçesinin kenar uzunlukları √72 m ve √50 m'dir.
a) Bahçenin çevresini en sade köklü biçimde bulunuz. (6 puan)
b) Bahçenin alanını bulunuz. (6 puan)
Soru 3 (MAT.9.1.2, 12 puan)
Bir eczanede A ilacı 2 °C ile 8 °C arasında (2 ve 8 dahil), B ilacı ise 5 °C'den yüksek ve en fazla 15 °C sıcaklıkta saklanmalıdır.
a) A ve B ilaçlarının saklanma sıcaklıklarını aralık olarak yazınız. (4 puan)
b) İki ilacın aynı dolapta saklanabileceği sıcaklıkları aralık olarak bulunuz. (5 puan)
c) Bu aralıktaki tam sayı değerli sıcaklıkları yazınız. (3 puan)
Soru 4 (MAT.9.1.2, 12 puan)
A = [−4, 3) ve B = (−1, 6] olmak üzere:
a) A \ B kümesini bulunuz. (4 puan)
b) B \ A kümesini bulunuz. (4 puan)
c) A kümesinin ℝ'ye göre tümleyenini yazınız. (4 puan)
Soru 5 (MAT.9.1.3, 12 puan)
Bir öğrenci aşağıdaki üç iddiayı yazmıştır. Her birinin doğru mu yanlış mı olduğunu gerekçesiyle belirtiniz.
- I. İki irrasyonel sayının toplamı her zaman irrasyoneldir.
- II. Farklı iki rasyonel sayı arasında her zaman başka bir rasyonel sayı vardır.
- III. Tam sayılar kümesi bölme işlemine göre kapalıdır.
Soru 6 (MAT.9.1.4, 14 puan)
a) 103² sayısını tam kare özdeşliğini kullanarak hesaplayınız. (6 puan)
b) Kenar uzunluğu a metre olan kare biçimli bir arsanın içinde, kenar uzunluğu b metre olan kare biçimli bir havuz yapılacaktır. a + b = 20 ve a − b = 6 olduğuna göre arsada havuz dışında kalan alanı özdeşlik kullanarak bulunuz. (8 puan)
Soru 7 (MAT.9.2.1, 12 puan)
f(x) = x olmak üzere g(x) = −2 · f(x + 1) + 6 fonksiyonu veriliyor.
a) g'nin grafiğinin f'nin grafiğinden hangi dönüşümlerle elde edildiğini yazınız. (4 puan)
b) g'nin artan mı azalan mı olduğunu gerekçesiyle belirtiniz. (3 puan)
c) g'nin eksenleri kestiği noktaları ve g'nin pozitif olduğu aralığı bulunuz. (5 puan)
Soru 8 (MAT.9.2.1, 12 puan)
Boyu 24 cm olan bir mum yakıldığında her saat 3 cm kısalmaktadır.
a) Mumun t saat sonraki boyunu veren h(t) fonksiyonunu yazınız. (4 puan)
b) h(t)'yi a · f(t − r) + k biçiminde yazıp r değerinin bu bağlamdaki anlamını açıklayınız. (5 puan)
c) Yakıldıktan 5 saat sonra mumun boyunu bulunuz. (3 puan)
Prova yazılı çözüm anahtarı
Soru 1 çözümü (14 puan)
a şıkkı
- 8^(2/3) = (³√8)² = 2² = 4 (3 puan)
- 4^(−1/2) = 1/√4 = 1/2 (2 puan)
- 4 · 1/2 = 2 ve 2 ÷ 2⁻³ = 2 · 2³ = 16 (3 puan)
b şıkkı
- Hata: üsler yalnızca aynı tabanlı sayılar çarpılırken toplanır; toplama işleminde üsler toplanmaz. (3 puan)
- Doğrusu: 2⁵ + 2⁵ = 2 · 2⁵ = 2⁶ (= 64). (3 puan)
Soru 2 çözümü (12 puan)
a şıkkı
- √72 = 6√2 ve √50 = 5√2 (3 puan)
- Çevre = 2(6√2 + 5√2) = 2 · 11√2 = 22√2 m (3 puan)
b şıkkı
- Alan = √72 · √50 = √3600 (3 puan)
- = 60 m² (3 puan). Alternatif: 6√2 · 5√2 = 30 · 2 = 60.
Soru 3 çözümü (12 puan)
a) A = [2, 8] (2 puan), B = (5, 15] (2 puan)
b şıkkı
- İki koşulun ortak bölgesi: A ∩ B (2 puan)
- 5, B'ye dahil olmadığı için açık; 8 iki kümede de olduğu için kapalı. A ∩ B = (5, 8] (3 puan)
c) 6, 7, 8 °C (3 puan; 5'i yazan 1 puan kaybeder)
Soru 4 çözümü (12 puan)
a) A'dan B ile ortak olan (−1, 3) kısmı çıkar; −1, B'de olmadığı için A'da kalır. A \ B = [−4, −1] (4 puan)
b) B'den A ile ortak olan (−1, 3) kısmı çıkar; 3, A'da olmadığı için B'de kalır. B \ A = [3, 6] (4 puan)
c) Uç noktalar taraf değiştirir: A' = (−∞, −4) ∪ [3, ∞) (4 puan; her parça 2 puan)
Soru 5 çözümü (12 puan)
- I. Yanlış. Karşı örnek: √2 ve −√2 irrasyoneldir, toplamları √2 + (−√2) = 0 rasyoneldir. (Yanlış: 1 puan, karşı örnek: 3 puan)
- II. Doğru. a < b iki rasyonel sayı ise (a + b)/2 rasyoneldir ve a ile b arasındadır. (Doğru: 1 puan, gerekçe: 3 puan)
- III. Yanlış. Karşı örnek: 1 ve 2 tam sayıdır ama 1 ÷ 2 = 1/2 tam sayı değildir. (Yanlış: 1 puan, karşı örnek: 3 puan)
Soru 6 çözümü (14 puan)
a şıkkı
- 103 = 100 + 3; (a + b)² = a² + 2ab + b² (2 puan)
- (100 + 3)² = 10000 + 2 · 100 · 3 + 9 (2 puan)
- = 10000 + 600 + 9 = 10609 (2 puan)
b şıkkı
- Kalan alan = a² − b² (2 puan)
- İki kare farkı: a² − b² = (a − b)(a + b) (3 puan)
- = 6 · 20 = 120 m² (3 puan)
- Kontrol: a = 13, b = 7 bulunur; 169 − 49 = 120.
Soru 7 çözümü (12 puan)
a) f grafiği 1 birim sola ötelenir, düşeyde 2 kat uzatılıp x eksenine göre yansıtılır (a = −2), sonra 6 birim yukarı ötelenir. (4 puan; sola öteleme 1, uzatma ve yansıma 2, yukarı öteleme 1)
b) g(x) = −2(x + 1) + 6 = −2x + 4. a = −2 < 0 olduğundan g azalandır. (3 puan)
c şıkkı
- y ekseni: g(0) = 4, nokta (0, 4) (2 puan)
- x ekseni: −2x + 4 = 0, x = 2, nokta (2, 0) (2 puan)
- g azalan ve sıfırı 2 olduğundan x < 2 için pozitif: (−∞, 2) (1 puan)
Soru 8 çözümü (12 puan)
a) h(t) = 24 − 3t = −3t + 24 (4 puan)
b şıkkı
- −3t + 24 = −3(t − 8), yani h(t) = −3 · f(t − 8) + 0 (a = −3, r = 8, k = 0) (3 puan)
- r = 8: mum 8 saat sonra tamamen biter, çünkü h(8) = 0. (2 puan)
c) h(5) = −3 · 5 + 24 = 9 cm (3 puan)
Sınav sabahı 10 dakikalık son tekrar
Formül ve kural listesi
- aᵐ · aⁿ = a^(m+n), aᵐ ÷ aⁿ = a^(m−n), (aᵐ)ⁿ = a^(m·n)
- a⁰ = 1 (a ≠ 0), a⁻ⁿ = 1/aⁿ
- a^(m/n) = ⁿ√(aᵐ); çift dereceli kökte kök içi negatif olamaz
- √a · √b = √(ab); √(a + b) ≠ √a + √b
- Kök içleri aynıysa topla: k√a + m√a = (k + m)√a
- Payda √a − √b ise √a + √b ile genişlet
- Köşeli parantez uç dahil, yuvarlak parantez uç dahil değil; ∞ yanında hep yuvarlak parantez
- Tümleyende uç noktalar dahil olma durumunu değiştirir
- ℕ ⊂ ℤ ⊂ ℚ ⊂ ℝ; ℚ ∪ 𝕀 = ℝ; 𝕀 hiçbir işleme göre kapalı değil
- (a + b)² = a² + 2ab + b², (a − b)² = a² − 2ab + b², a² − b² = (a − b)(a + b)
- g(x) = a · f(x − r) + k: r sağa, k yukarı, a > 0 artan, a < 0 azalan
- Sıfır için g(x) = 0, y kesişimi için g(0)
Tüm kodlamalar tek listede
- "Çarpınca TOPLA, bölünce ÇIKAR, kuvvete binince ÇARP"
- "Eksi üs, ters dönüş bileti"
- "Pay içeri girer, payda kapıda bekler"
- "Kök toplamı sevmez, çarpımı sever"
- "Köşeli kucaklar, yuvarlak kaçar"
- "Sonsuza kapı kapanmaz"
- "Kesişim VE ister, birleşim VEYA'ya razı"
- "Tümleyende uçlar taraf değiştirir"
- "Matruşka bebek: ℕ, ℤ, ℚ, ℝ"
- "İrrasyonel kimseye sadık değil"
- "Örnek ikna eder, karşı örnek yıkar"
- "Rasyonelde sıradaki yok, araya hep biri sığar"
- "Kare, İki Kat, Kare"
- "Ortadaki terim işaret taşır"
- "Karelerin kavgası, fark ile toplamın el sıkışmasıyla biter"
- "İçerisi yalancı, dışarısı dürüst"
- "a'nın işareti yokuşu söyler"
Yazılı bitti, sırada ne var?
Bu gece doğru notlar ve doğru planla birkaç saatte bir yazılıyı toparlayabildiğini gördün. Ocak'taki ülke geneli sınavı ve sonraki yazılıları son geceye bırakmak yerine düzenli bir sisteme çevirmek istersen, Derece Kampüsü koçları haftalık programını seninle birlikte kuruyor: koçluk paketlerini incele.
Sık sorulan sorular
9. sınıf matematik 1. yazılıda hangi konular çıkacak?
Maarif Modeli'ne göre 1. dönem 1. yazılı beş öğrenme çıktısını kapsar: üslü ve köklü ifadelerle işlemler, gerçek sayı aralıkları ve küme işlemleri, sayı kümelerinin özellikleri, işlem özelliklerinin cebirsel ifadesi (özdeşlikler) ve doğrusal fonksiyonların nitel özellikleri. Doğrusal fonksiyonlar yalnızca Senaryo 2 ve 3'te yer alır; hangi konudan kaç soru geleceği okulunun seçtiği senaryoya bağlıdır.
Okulumun hangi senaryoyu seçtiğini nasıl öğrenirim?
Senaryoyu okulundaki matematik zümresi belirler, en doğru bilgiyi matematik öğretmeninden alırsın. Öğrenemediysen Senaryo 3'e göre çalış; beş öğrenme çıktısının hepsini kapsadığı ve en çok soruyu içerdiği için diğer senaryoları da karşılar.
Yazılıda test sorusu olacak mı?
Hayır. OYSS kapsamındaki ortak yazılılarda sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır. Bu yüzden sonucu yazmak yetmez; kullandığın kuralı, işlem basamaklarını ve gerekiyorsa karşı örneği yazman puanını doğrudan belirler.
9. sınıf matematik ülke geneli ortak sınav ne zaman?
Bu yıl 9. sınıf matematiğin ülke geneli ortak sınavı 1. dönem 2. yazılıda, 6 Ocak 2027 Çarşamba günü yapılacak. Yarınki 1. yazılı ise okul geneli ortak yazılıdır. Bu sayfadaki konular Ocak sınavında da karşına çıkacağı için notlarını saklamanda fayda var.
Bir iddianın yanlış olduğunu nasıl göstermeliyim?
Tek bir karşı örnek yeterlidir, ama örneği işlemle birlikte yazmalısın. Örneğin "iki irrasyonel sayının çarpımı irrasyoneldir" iddiası için √2 · √8 = √16 = 4 yazıp 4'ün rasyonel olduğunu belirt. Doğru bir iddiayı göstermek için ise birkaç örnek yetmez; harflerle genel bir açıklama yapman gerekir.